اراک
اراک، مرکز استان و نام شهرستان و شهری است در استان مرکزی. شهرستان اراک، برابر تغییرات در تقسیمات کشوری در 1383ش، دارای 5 شهر و 2 بخش و 14 دهستان است[۱].
این شهرستان از شمال با شهرستانهای آشتیان، تفرش و کمیجان و نیز شهرستان همدان، از غرب با شهرستان ملایر (از استان همدان)، از جنوب با شهرستانهای شازند و خمین و از شرق با شهرستانهای دلیجان و محلات همسایه است[۲].
شهر اراک مختصات جغرافیایی "30 '41 ْ49 طول شرقی و "30 '05 ْ34 عرض شمالی و ارتفاع 1755 متر، با آب و هوایی معتدل مایل به سرد تا سرد، نیمه خشک[۳]، در فاصله 281 کیلومتری جنوب غربی تهران واقع است[۴].
از پدیدههای طبیعی و قابل توجه در اطراف شهر، کویر یا هامون میغان (میقان) است با وسعت 112 کیلومتر مربع که به هنگام خشکی کامل، به صورت نمکزاری وسیع در شمال شرقی شهر ظاهر میشود و در میان آن جزیره کوچکی قرار دارد، که در آن معدنی روباز از سولفات سدیم به چشم میخورد[۵].
کوههای وفس با ارتفاع 2696، خنداب با ارتفاع 2600 و نسارشقه با ارتفاع 2621 و سله بهار با ارتفاع 2689 در جنوب و شمال غربی شهر، از دیگر عارضههای طبیعی اطراف اراک است.
شهر اراک با احداث کارخانهها و مجتمعهای تولیدی، به صورت یکی از شهرهای بزرگ صنعتی و مهاجرپذیر کشور درآمده است و موقعیت ارتباطی و عبور راه آهن از آن، بر اهمیت این شهر افزوده است.
اراک با نامهای «سلطان آباد»، «عراق»[۶] و ... شهری نوبنیاد است که در زمان فتحعلی شاه قاجار، در سرزمین جبال و یا عراق عجم با هدف ایجاد یک نقطه متمرکز شهری برای مقابله با ناامنی در منطقه، بر اساس نقشهای هندسی، ساخته شد.
نام این شهر در 1316ش، از سلطانآباد به اراک تغییر یافت[۷] و استفاده از عنوان عراق عجم نیز به تدریج منسوخ گردید.
اراک خود گرچه شهری نوبنیاد است (1240ق / 1922م)؛ اما منطقه عراق عجم، با توجه به مطالعات تاریخی، همواره مسکون و صاحب تمدن بوده است. آتشکده برزو متعلق به دوره ساسانیان در 12 کیلومتری راهجرد و وجود بناهایی از عهد سلجوقیان و صفویان، حاکی از وجود مدنیت تاریخی در آن سرزمین است[۸].
در داخل شهر اراک، آثاری چون «حمام موزه» چهار فصل، مدرسه سپهداری، مجموعه تاریخی بازار شهر و آثار دیدنی طبیعی و ساخته شده دیگر، از جاذبههای گردشگری این شهر محسوب میشود. شهر اراک به علت وجود کارخانههای مختلف، یکی از شهرهای ناسالم و دارای هوایی آلوده است[۹].
جمعیت اراک در سرشماری 1335ش تعداد 58998 تن بود که در سرشماری 1375ش به 380755، یعنی به 6 برابر افزایش یافت[۱۰]. جمعیت شهر برای سال 1384ش، تعداد 476568 تن برآورد شده است[۱۱].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ دفتر تقسیمات کشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383.
- ↑ سازمان نقشهبرداری کشور. نقشه تقسیمات کشوری. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1383.
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 55.
- ↑ سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 134.
- ↑ کلینسلی، دانیل. کویرهای ایران. ترجمه عباس پاشایی، چ 1، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1381، ص 49-52؛ جعفری. همان. ص 1252؛ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان مرکزی. تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1383، ص 19 و 20.
- ↑ چکنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 165.
- ↑ جعفری. فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 165.
- ↑ بیات، عزیزالله. کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران. چ 1، تهران: امیرکبیر، 1367، ص 159.
- ↑ کلینسلی، دانیل. کویرهای ایران. ترجمه عباس پاشایی، چ 1، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1381، ص 49-52؛ جعفری. همان. ص 1252؛ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان مرکزی. تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1383، ص 32-56-57.
- ↑ نورالهی، طه. توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 105 و 174.
- ↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور بر اساس محدوده سال 1380. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 226.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
غلامحسین تکمیل همایون