موسیقی کرمانشاهان
کرمانشاهان از جمله نواحی مهم موسیقایی ایران است. موسیقی این ناحیه را میتوان به سه بخش کلّی تقسیم کرد که شامل مقامهای حجاری (گورانی)، مقامهای مجلسی (باستانی) و مقامهای حقانی (کلام) است.
1. مقامهای مجازی
به مقامهای مجازی، گورانی نیز میگویند. تصنیفها، ترانهها، آهنگهای رقص و بسیاری نمونههای دیگر در این بخش قرار میگیرند. مقامها و آهنگهای این بخش با آواز، سُرنا*، دهل*، دوزله*، نرمهنای* و تمبک*، دایره*، نی* (شمشال) و کمانچه* اجرا میشوند. این مقامها بسیار متنوعاند و اگر چه در مقایسه با دو بخش دیگر از روحانیت کمتری برخوردارند امّا خصوصیات هنری والایی دارند.
2. مقامهای مجلسی
به مقامهای مجلسی، باستانی نیز میگویند. این مقامها غالباً با آواز و تنبور*، اجرا میشوند. تعدادی از این مقامها با سُرنا* و دهل*، دوزله*، نرمهنای* و تمبک* و نی* (شمشال) نیز اجرا میشوند. در میان این مقامها، چهارده مقام از بقیه مهمتر است که این تعداد گاه به بیست مقام نیز میرسد. ساروخانی، قطار، گیله و دره، جنگهرا، جلوشاهی، بایَه بایَه، خانامیری، سوار سوار، گل و خار و انواع سماع از این جمله است.
3. مقامهای حقانی
به مقامهای حقانی، کلام نیز گفته میشود. این مقامها با آواز و تنبور* اجرا میشوند. متن کلامها از گفتهها و سرودههای بزرگان یارسان (اهل حق) است که در کتابهای دینی این سلسله به ثبت رسیده است. کلامها، موسیقی مخصوص سلسله اهل حق هستند و فقط در مجالس نیاز و حلقه ذکر اجرا میشوند. تعداد تقریبی کلامها 72 کلام است که در واقع شامل حدود 72 سربند یا ترجیح ذکر است. دو منطقه گوران و صحنه، حوزههای اصلی رواج تنبور و کلامهای حقانی است. مقامهای این دو منطقه اگر چه بنیاد واحدی دارند امّا در برخی موارد نیز اختلاف دارند. انواع حراز، سَرخِیوی، بَلیها، هِی دوس، تَنَه میری، لاوهِی لاو، بابا نا اُوسی، بابا جلیلی، خاص بژنه، یاران جَم نیان، رژیان دالاهو، ایمانم یار، عالی گرزِویش، چِل تَن چِلانان، هاها، هِیگیان هیگیان، پیشروی پِردیور و ... از این جمله است[۱][۲][۳][۴][۵].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
محمدرضا درویشی