اسماعیلیه 2
اسماعیلیه، یکی از فرق شیعه منسوب به اسماعیل فرزند امام جعفر صادق (ششمین پیشوای شیعیان دوازده امامی) که در اواسط قرن 2 ق. / 8 م. پدیدار گشت. اسماعیلیان همچون شیعیان امامی، امامت را به نص میدانستند، اما درباره سلسله امامان پس از امام صادق (ع)، با دیگر پیروان آن امام دچار اختلاف گشتند. این فرقه پس از امام جعفر صادق (ع) در مقابل امام موسی کاظم (ع) به امامت برادر او (اسماعیل) قائل شدند و بعد از آن به شاخهها و گروههای متعدد منقسم شدند. در حال حاضر، اسماعیلیان که عمدتاً به شاخه نزاری این فرقه تعلق دارند، در بیش از 25 کشور در قارههای آسیا و افریقا و اروپا و امریکا پراکندهاند.
چگونگی ظهور اسماعیلیه و تاریخ شکلگیری آن تا هنگام تأسیس خلافت فاطمی در 297 ق. / 910 م. هنوز کاملاً بر محققان روشن نیست. با توجه به اینکه منابع معتبر برجامانده از آن دوره نخستین ـ که حدود یک قرن و نیم بهطول انجامید ـ بویژه آثار اصیل اسماعیلی، بسیار اندک است، بهنظر نمیرسد که محققان هرگز بتوانند تمامی ابهامات مربوط به تاریخ و اصول عقاید اسماعیلیان نخستین را مرتفع کنند. با این وصف، در نتیجه مطالعات جدید که از حدود سال 1349 ق. / 1930 م. برپایه متون اسماعیلی برجا مانده از دوره فاطمیان و دورههای بعدی شروع شده، اکنون شناخت بهتری از ماهیت حرکت و تعالیم اسماعیلیان نخستین حاصل شده است[۱].
با رحلت امام جعفر صادق (ع) در 148 ق. / 764 م. پیروان آن حضرت از میان شیعیان امامی به گروههایی منقسم شدند که دو گروه از آنها را میتوان بهعنوان نخستین گروههای اسماعیلی شناخت[۲]. طبق برخی روایات، امام صادق (ع) ابتدا فرزند ارشد خود اسماعیل را به جانشینی برگزیده و نص امامت را بر او قرار داده بود، ولی طبق روایت اکثر منابع، اسماعیل چند سال قبل از پدر وفات یافته بوده است. دو گروه اسماعیلی یادشده که در حقیقت پس از وفات اسماعیل و در زمان حیات امام صادق (ع) بهصورت دستههای شبهاسماعیلی پدیدار شده بودند، پس از درگذشت آن امام از دیگر شیعیان امامی جدا شدند و حیات مستقل خود را در کوفه آغاز کردند[۳].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
سید حسن امین
تلخیص از دایره المعارف بزرگ اسلامی