سید محمد طباطبایی
طباطبايي، سيد محمد، از رهبران مشروطه (1258-1340ق)، فرزند سيد صادق طباطبايي.
طباطبايي به ميرزا سيد محمد «سنگلجي» معروف بود. اصلاً همداني و اجدادش از روحانيان بانفوذ دوره قاجار بودند.1 در كربلا زاده شد و در همدان و تهران نزد پدرش و ميرزا ابوالحسن فقه و اصول را نزد ميرزا ابوالحسن جلوه آموخت. در سامراء با كسب درجه اجتهاد از ياران ميرزاي شيرازي شد.
در جهت محدوديت سياسي روحانيان پس از نهضت تنباكو توسط ناصرالدين شاه به تهران آمد. به خاطر افكار اصلاحگرانه و دوستي با سيد جمالالدين اسدآبادي به جمهوريت و قانونخواهي متهم شد.2 رهبري ديني مهاجرتها و مشروطهخواهي را بر عهده داشت.3 به بناي مدرسه اسلاميه و حوزه اسلاميه پرداخت.4 مخالف تحصن تجار در سفارت انگليس بود.5 تنها روحاني در بين سه مجتهد بود كه با ماده نظامنامه در تساوي حقوق عمومي موافقت كرد.6 وكيل مجلس شوراي ملي در دورههاي اول و دوم و سوم بود.7 پس از به توپ بسته شدن مجلس به مشهد تبعيد شد. با حمله روس و انگليس به ايران در جنگ جهاني اول به كرمانشاه هجرت كرد و با سقوط بغداد به همراه اعضاء دولت موقت به استانبول رفت. در اواخر 1336 به تهران بازگشت و در 1340ق درگذشت.
مآخذ:
1- صفائي، ابراهيم. رهبران مشروطه. تهران: انتشارات جاويدان علمي، چ 1، 1343، ص 207-220.
2- كرماني، ناظمالاسلام. تاريخ بيداري ايرانيان. تهران: آگاه، چ 4، 1362، بخش اول، ص 60-65.
3- كسروي، احمد. تاريخ مشروطه ايران. تهران: اميركبير، چ 9، 1351، ص 48-51.
4- دولتآبادي، يحيي. حيات يحيي. تهران: انتشارات كتابخانه ابن سينا، بيتا، ج 2، ص 34-37.
5- ملكزاده، مهدي. تاريخ انقلاب مشروطيت ايران. تهران: علمي، چ 2، 1363، ج 2، ص 246-295.
6- معاصر، حسن. تاريخ استقرار مشروطيت در ايران. تهران: انتشارات ابن سينا، 1352، ص 339.
7- علوي، سيد ابوالحسن. رجال عصر مشروطيت. به كوشش حبيب يغمايي، تهران: اساطير، چ 1، 1336، ص 71.
میرحواس احمدزاده