حبش حاسب
حبش حاسب، احمد بن عبدالله مروزی معروف به حبش حاسب از بزرگترین منجمان دربار مأمون و معتصم عباسی بود. از 214 تا 250ق مشغول رصد ستارگان بود. وی 3 زیج (مجموعه جداول نجومی) فراهم آورد: یكی به روش ستارهشناسان هندی، دیگری به روش زیج شاه (شهریاران، زیج ایرانی رایج در دوره ساسانیان) كه به زیج صغیر مشهور شد و سرانجام پس از رصدهای طولانی زیجی دیگر نوشت كه به زیج مُمْتَحَن (آزموده) مشهور شد. وی در آثار خود برای نخستین بار ظلّ معكوس و ظلّ مستوی (معادل دو تابع تانژانت و كتانژات) را به كار برد و نخستین جدولهای این دو تابع و نیز جدولهایی برای دیگر توابع مثلثاتی فراهم آورد.(1، 2) ادوارد استوارت كندی در كتاب مشهور پژوهشی در زیجهای دوره اسلامی، زیجهای حبش را به دقت بررسی كرده است.(3)
مآخذ:
1- كرامتی، یونس. كارنامه ایرانیان. تهران: 1380ش، صص 90-93.
2- قربانی، ابوالقاسم. زندگینامه ریاضیدانان دوره اسلامی. تهران: 1365ش، صص 421-430.
3- Kennedy, E. S., “A Survey of islamic Astronomical Tables”, Transaction of the American Philosophical Society, New Series, Vol. XLVI(2), 1956.
یونس کرامتی