روزنامه تیاتر
تياتر، روزنامه. نخستين روزنامة مخصوص هنر تياتر، به مديري اديب معارفخواه روشنفكر؛ ميرزا رضاجان نائيني طباطبائي.* شمارهي اول اين نشريه در 4 صفحه در تاريخ سه شنبه چهارم ربيعاولال 1326ق پنجم ماه مه 1908م در تهران منتشر شد. ميرزا رضا خان نائيني دربارة هدف از نشر اين روزنامه را در شماره اول آن مينويسد: «اين روزنامه بيغرضانه آئينه اعمال نيك و بد سابقين ولاحقين است. مقالات عامالمنفعه كه مخالف با دين مقدس اسلام نباشد با امضاء و تعرفة كافي پذيرفته و درج ميشود.» در همين شماره يك مقاله در شناخت جايگاه هنر نمايش در ايران آن دوره و فهم مسائل و مشكلات مربوط به اشاعة آن در جامعه و قسمت اول نمايشنامهاي به نام «تياتر شيخ علي ميرزاي حاكم ملاير و تويسركان و عروسي با دختر پادشاه پريان» درج گرديد. كه نمايشنامه تا آخرين شماره آن ادامه مييابد.1
اين نمايشنامه، نه براي صحنهي نمايش، بلكه براي خواندن و عبرت گرفتن نوشته شده است و دليل آن، بيان مقاصد سياسي و انتقاد از اصول اداري و اجتماعي و برانگيختن نفرت و انزجار مردم نسبت به طرز قديم حكومت و زندگي مردم ايران بوده است.2
طي دو اعلان در دو شماره از روزنامه، نائيني ميگويد: «اين روزنامه به اصرار براي احدي فرستاده نميشود. عجالتاً براي اينكه سبك آن را بدانند، سه نمره براي آقايان عظام ارسال شده و ميشود. هر يك كه طالب اشتراكند، آدرس خود را بدهند و هركس طالب نباشد، سه نمره را به اداره عودت دهند.» (شماره 2 صفحة 4).3
«توزيع روزنامة تياتر در طهران با مقرب الخاقان آقاسيد ميرزا است، طالبين به او رجوع نمايند.» (شماره 6، صفحة 4.)4
آخرين شمارهي «روزنامهي تياتر» با شماره مسلسل 11، در تاريخ 21 جماديالاول 1326ق مطابق با 21 ژوئن 1908م به چاپ رسيد5 و با كودتاي «محمدعلي ميرزاي قاچار» و برقرار استبداد صغير، اين روزنامه نيز همچون بقيهي روزنامههاي مشروطه طلب تعطيل شد.6
هر هفته 2 شماره از اين نشريه منتشر شد.7
منابع و مآخذ:
1- ملكپور، جمشيد: ادبيات نمايشي در ايران، تهران، انتشارات توس، زمستان 1363، ص 149-251.
2- آرينپور، يحيي: از صبا تا نيما، تهران، شركت سهامي كتابهاي جيبي، چاپ چهارم 2535 (1355)، جلد دوم، ص 22.
3- روزنامهي تياتر: شمارهي دوم، سهشنبه چهارم ربيعالاول 1326ق مطابق با 5 مه 1908م، ص چهارم.
4- روزنامهي تياتر: شمارهي ششم، يكشنبه بيست و سوم ربيعالثاني 1326ق مطابق با 24 ماه مه 1908م ، ص چهارم.
5- روزنامهي تياتر: شمارهي دوازدهم، 21 جماديالاول 1326ق مطابق با 21 ژوئن 1908م، ص يكم.
6- ملكپور، 2/25،حاشيه 1.
محمود عزیزی