رقیه چهره آزاد
چهرهآزاد، رقیه (فخرالملوك توكلی) (1325ق / 3190- 1373ش)، بازیگر سینما و تأتر.
او در تهران متولد شد. در كودكی در خانهها در نمایشهای زنانه بازی میكرد.1 در 1307ش برای اولین بار در نمایش «زن وظیفهشناس» در صحنة گراندهتل نقش مادر شوهر را به عهده گرفت. سپس به جامعهی باربد پیوست. پس از ازدواج از فعالیتهای نمایشی دست كشید، ولیكن زندگی مشتركش بیش از 5 سال دوام نیافت و دوباره به صحنهی نمایش بازگشت. در 1321 با تأسیس «شركت سهامی تئاتر هنر»، چهرهآزاد سهامی از شركت را خرید و به جمع هنرمندان صاحب سهام پیوست و در نمایشهایی كه این گروه ترتیب میداد شركت میكرد. پس از اختلاف میان سهامداران و تعطیل این مجمع نمایشی جامعهی باربد كه از سال 1325 برنامههای نمایشی منظمی داشت، محل شركت را در اختیار گرفت و رقیه چهرهآزاد به آن پیوست و بیش از یكه دهه به طور متوالی به ایفای نقش پرداخت. در خلال این سالها، چهرهآزاد گهگاه در تئاتر فرهنگ نیز به اتفاق اصغر تفكری در نمایشهای این گروه بازی میكرد.2
لیلی و مجنون، عدالت، تأثیر زن در اجتماع، غریبهها، سایه، قائممقام، ازدواج به سبك ایتالیایی، پرندة آبی، خسرو و شیرین، مرگ موش یا نوش جان آقا، دشمن مردم، سلطان مار، روسری قرمز و فرفرهها3 از جمله نمایشهایی هستند كه چهرهآزاد در آنها نقش داشته است. چهرهآزاد در بازی فیلمهای سینمایی خوش درخشید و لوح زرین بهترین بازیگر زن نقش اول فیلم «مادر» را در هشتمین جشنوارة فیلم فجر دریافت كرد و به لقب «مادر سینمای ایران» شهرت یافت.4
مآخذ
1- محبی، حسین، فرهنگ جامع زنان بازیگر ایران، تهران: موسسه بهشت اندیشه، 1380، 148.
2- اطلاعات هفتگی: سال شانزدهم، شماره 764، 7 اردیبهشت 1335، ص12.
3- فرهنگ هنرمندان ایران: پژوهش و نگارش عبدالرفیع حقیقت (رفیع)، تهران، نشر كوهش، چاپ اول 1383، ص 147؛ امید، جمال: فرهنگ سینمای ایران، تهران، انتشارات نگاه، چاپ دوم 1377، ص 142؛ گلزار مشاهیر: مریم آقاشیخ محمد- سیعد نوری نشاط، تهران انجمن اثار و مفاخر فرهنگی، چاپ اول 1377، ص 398.
4- محبی، همان جا.
محمود عزیزی