مالک بن انس

مالک بن اَنَسْ، (93ـ179 ق. / 715ـ795 م.)، فقیه و محدث بزرگ و یکی از چهار پیشوای مذاهب رسمی فقه اهل سنت که به‌نام خود او به «مذهب مالکی» معروف است. وی در مدینه بزرگ شد و نزد زهری، ربیعه بن عبدالرحمان (وفات 136 ق.) و دیگران، فقه و حدیث آموخت. بنیاد فقه مالکی بر حدیث استوار بود و لذا امام مالک، همیشه با استناد به حدیث، از فتوی‌دادن احتیاط می‌کرد و مکرّر «لا ادری» (نمی‌دانم) می‌گفت. با این همه، وی رسماً و علناً به بطلان خلافت منصور دوانیقی فتوی داد و گفت: بیعتی که مردم به اجبار و اکراه با خلافت عباسیان کرده‌اند، شرعاً باطل است و مایه مشروعیت خلافت و امامت منصور نمی‌شود. در عوض، امام مالک خود از محمد بن عبدالله بن امام حسن (ع) معروف به نفس زکیه (شهادت 145ق / 792م) که بر منصور قیام کرده بود و اهل مدینه با او بیعت کرده بودند، پشتیبانی کرد. امام مالک را بر اثر این فتوای تاریخی بر ضدّ مشروعیت خلافت عباسی به‌دستور منصور دوانیقی چندان شلاق زدندند که کتف وی شکسته شد. پیروان مذهب مالکی در ایران به کثرت دیگر مذاهب اهل سنت مخصوصاً مذاهب شافعی و حنفی نیستند.

مآخذ

1-    دایره المعارف فارسی. زیرنظر غلام‌حسین مصاحب، 1374، 2611.

2-    مالک. الموطا. قاهره: 1370 ق، تمام صفحات.

3-    ابوزهره، محمد. مالک. قاهره: 1952، 5.

4-    امین، سیدحسن. تاریخ حقوق ایران. تهران: دایره المعارف ایران‌شناسی، 1382، 218.

5-    همانجا، 228.

سید حسن امین