ایران باستان
ايران باستان: كتابي سه جلدي در تاريخ ايران از «ازمنة قديم» تا پايان دورة پارتيان* نوشتة حسن پيرنيا* (مشيرالدوله) 1291ق/ 1874م- 1314ش. پيرنيا كتابهاي ايران باستاني (1306ش) و داستانهاي ايران قديم (1307) را به شيوة تاريخنگاري جديد نوشته بود و از ايرانباستاني گزيدهاي با عنوان ايران قديم تهيه كرد كه در مدارس تدريس ميشد.1 او به پيشنهاد كميسيون معارف براي تدوين تاريخ كامل ايران نوشتن بخش پيش از اسلام را بر عهده گرفت و بخشهايي از آن را با نام ايران باستان منتشر كرد اما با مرگ وي اين طرح ناتمام ماند.2 در تدوين اين كتاب از ترجمة منابع مورخان غربي، آثار به دست آمده از كاوشهاي باستانشناسي كه از 1306ش گسترش يافته بودند، و تحليل دادههاي تاريخي در مشورت با كساني چون سعيد نفيسي،3 عباس اقبال آشتياني* و سيدحسن تقيزاده استفاده شده است.
ايران باستان نمايان كنندة ديدگاه ميهن دوستي پيرنيا توأم با اجتناب از تعصب در تاريخنگاري يكسويه براي بيان واقعيتهاي تاريخ ايران باستان در برابر ديدگاه مورخان اروپايي است. اين كتاب در شرايطي تأليف شد كه باستانگرايي تقويت شده بود. پيرنيا با برخورداري از آثار كساني چون ميرزا آقاخان كرماني* و ديگران در شيوة تاريخ نگاري جديد ايران (← تاريخنگاري ايران) تأثير فراوان داشت.4 ايران باستان در 3 جلد به بيان تاريخ مشرق قديم، تاريخ بابل، آشور، عيلام،* مادها،* پارسها و سلسلة هخامنشيان،* مقدونيه و اسكندر، سلوكيان* و پارتيان ميپردازد كه در هر دوره اوضاع سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي با ضبط دقيق اعلام بيان شده است. اين كتاب نخستين بار در 1315ش و از آن پس در قطعهاي مختلف به چاپهاي مكرر رسيده است.5
مآخذ:
1. زرينكوب، عبدالحسين. حكايت همچنان باقي. تهران: سخن، 1376، ص275.
2. باستانيپاريزي، محمدابراهيم. تلاش آزادي. تهران: نوين، 1356، ص532.
3. پيرنيا (مشيرالدوله)، حسن. ايران باستان. تهران: دنياي كتاب، 1366، مقدمه ترجمه احوال از محمدابراهيم باستاني پاريزي، ج1، ص138.
4. اميني، محمدمهدي. «پيرنيا، حسن» در دانشنامة جهان اسلام. تهران: بنياد دايرةالمعارف اسلامي، 1379، ج5، ص923.
5. براي آگاهي بيشتر← پيرنيا، ايران باستان.3 ج.
حسن باستانی راد