ایل جاف

جاف، از ایلات بزرگ کرد پراکنده در مناطق کردنشین ایران، عراق و ترکیه.

برخی ایل جاف را به ایل «جاوانی» کردستان منتسب یا اساساً همان جاوانی و نام جاف را برگرفته از جاوان دانسته‌اند.

ایل جاف در گذشته (حدود قرن 10 و 11) اتحادیه بزرگی از تمام تیره‌ها و طوایف جاف را شامل می‌شد. بعدها دولت‌هایی، مانند صفویان، که از تشکیل چنین اتحادیه‌ای به سبب شورش علیه خود بیمناک بودند با کوچاندن و پراکندن طوایف و تیره‌های بزرگْ ایل، این اتحادیه را از هم پاشیدند. در نتیجه ایل جاف به سه شعبه جاف مرادی، جاف جوانرود و جاف گوران تقسیم شد. جوانرود و گوران که به جاف‌های ایران معروفند در مناطق جوانرود و گوران کردستان و جاف مرادی که به جاف عراق مشهورند، در کردستان عراق به سر می‌برند.

گروهی از مردم ایل جاف کوچرو هستند و مابقی یکجانشین شده‌اند. کوچروها در نواحی سردسیر و گرمسیر استان‌های کردستان، کرمانشاه ییلاق و قشلاق می‌پردازند.

جاف جوانرود به 15 تیره و طایفه مانند قبادی، باباخانی، ولدبیگی و ... تقسیم می‌شود. جاف گوران نیز از اتحاد 7 طایفه و جاف مرادی از 32 تیره و طایفه تشکیل شده‌اند.

هسته اصلی ایل جاف را طایفه بیگ‌زادگان تشکیل می‌دهد. سران و رؤسای اصلی جاف (پاشایان) همگی از این طایفه برخاسته‌اند.⁵

آمار متناقضی از جمعیت کل جاف‌ها در دست است. شمار کوچندگان ایل جاف در 1377ش 1323 خانوار و 7655 نفر گزارش شده است.⁶

مردم ایل سنی مذهب‌اند و به دامپروری و به خصوص پرورش انواع بز و کشاورزی مشغولند.⁷

مآخذ:

1-    

جاف، حسن. «تحقیقی در مورد یک طایفه ناشناخته ایرانی». بررسی‌های تاریخی. ش 2، س سیزدهم، خرداد و تیر 1357، ص 197.

2-    سلطانی، محمدعلی. ایلات و طوایف کرمانشاهان. تهران: 1372، ص 124-126؛ فیروزان، ت. «درباره ترکیب و سازمان ایلات و عشایر ایران»، مجموعه کتاب آگاه ایلات و عشایر. تهران: 1362، ص 23.

3-    سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، جمعیت عشایری دهستان‌ها. تهران: 1378، ص 134-135.

4-    سلطانی، محمدعلی. همانجا.

5-   سلطانی، محمدعلی. ایلات و طوایف کرمانشاهان. تهران: 1372، ص 125.

6-    سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی. تهران: 1378، ص 15.

7-    افشار سیستانی، ایرج. مقدمه‌ای بر شناخت ایل‌ها، چادرنشینان، و طوایف عشایری ایران. تهران: 1366، ص 1/248.

معصومه ابراهیمی