پیش پرده
پیشپرده، تصنیف یا قطعه نمایشی كوتاه تفننی و طنزگونه كه جدا از نمایش اصلی و پیش یا میا ن دو پرده میانی نمایشی در جلوی پرده پایین افتاده صحنه همراه با شعر و موسیقی اجرا میشود. نطفههای اولیهی این نمایش كوتاه، ابتدا در لابلای برنامههای نمایشی شبانه دستههای مطرب و تقلیدچیان، در دوران قاجار بسته شده بعدها به تماشاخانهها راه یافت[۱][۲].
نمایش رقص «موریس شوالیه»، بازیگر برجسته تئاتر و سینمای فرانسه در فیلمهایش و بازی «چارلی چاپلین» در صحنهای از فیلم «عصر جدید» را از یك سو و رواج خواندن ترانههای فكاهی در ایران را از سوی دیگر زمینهساز پیشپرده دانستهاند[۳]. گفتهاند كه این گونه نمایشهای كوتاه احتمالاً از سال 1318ش به صحنههای نمایش ایران وارد شد. جنتی عطایی مینویسد در تئاتر دائمی تهران* (1319ش) برای اولین بار در فاصله پردهها و در جلوی پرده تصنیفهای سیاسی میخواندند كه چیز تازهای بود كه اسم آن را «پیشپرده» گذاشتند[۴].
مجید محسنی نخستین بار در 1318 در جشن پایان تحصیلی هنرستان هنرپیشگی با فراك كلاه حصیری و تعلیمی به تقلید از موریس شوالیه و با آرایش چهرهای شبیه چارلی چاپلین و خواندن تصنیفهای وطنی روی آهنگهای غربی به سبك چاپلین روی صحنه آمد و نمایش داد. این نمایش مورد توجه حاضران و سیدعلی خان نصر، رئیس هنرستان قرار گرفت و به پیشنهاد او قرار شد كه بعد از آن، پیشپرده خوانان با لباسی سفید، صورتی و سیاه و همان كلاه حصیری منتها با رنگ سفید و دستكش به روی صحنه بیایند[۵].
در آن دوره خواست احزاب و دستجاب سیاسی از تماشاخانهها، اجرای نمایشهای سیاسی بود، اما هنرمندان هنر نمایشی نمیتوانستند به خواست آنها پاسخ دهند، از این رو پیشپرده خوانان به مدد صاحبان تماشاخانهها برخاستند و شعرایی مانند پرویز خطیبی و ابوالقاسم حالت با سرودن اشعار و تصنیفهای فكاهی، سیاسی و اجتماعی و چاپ آنها در روزنامهی توفیق به یاری این هنر نمایشی شتافتند و آن را به اوج محبوبیت رساندند. اجرای پیشپرده خوانی تا كودتای 28 مرداد 1332 ادامه یافت ولی بعد از آن رفته رفته از رونق افتاد[۶]. از پیشپرده خوانان مشهور میتوان به عزتالله انتظامی، جمشید شیبانی، مرتضی احمدی، حمید قنبری وعباس حكمت شعار اشاره كرد[۷].
منابع و مآخذ:
1- بیضایی، بهرام. نمایش در ایران، تهران: روشنگران و مطالعات زنان، ج 4، 1383، 215؛ شهریاری، خسرو: كتاب نمایش، تهران، امیركبیر، چاپ اول 1365، دفتر اول (آ- و)، ص 50.
2- من و زندگی: خاطرات مرتضی احمدی، تهران، انتشارات ققنوس، چاپ اول 1378، صص 74 و 75.
3- جنتی عطایی ، ابوالقاسم. بنیاد نمایش در ایران. تهران: ابنسینا، 1333، 79.
4- كیان افراز، اعظم: جادوی صحنه (زندگی تئاتری عزتالله انتظامی)، تهران، نشر افراز، چاپ اول 1383، صص 197 و 198.
5- محبی، حسین: پیشپردهخوانی در ایران، تهران، انتشارات علم و ورزش، چاپ اول 1382، ص 8.
6- همان جا: ص 9.
محمود عزیزی
- ↑ بیضایی، بهرام. نمایش در ایران، تهران: روشنگران و مطالعات زنان، ج 4، 1383، ص.215.
- ↑ شهریاری، خسرو. كتاب نمایش، تهران، امیركبیر، چاپ اول 1365، دفتر اول (آ- و)، ص 50.
- ↑ من و زندگی: خاطرات مرتضی احمدی، تهران، انتشارات ققنوس، چاپ اول 1378، ص 74 و 75.
- ↑ جنتی عطایی ، ابوالقاسم. بنیاد نمایش در ایران. تهران: ابنسینا، 1333، ص.79.
- ↑ كیان افراز، اعظم: جادوی صحنه (زندگی تئاتری عزتالله انتظامی)، تهران، نشر افراز، چاپ اول 1383، ص 197 و 198.
- ↑ محبی، حسین: پیشپردهخوانی در ایران، تهران، انتشارات علم و ورزش، چاپ اول 1382، ص 8.
- ↑ محبی، حسین: پیشپردهخوانی در ایران، تهران، انتشارات علم و ورزش، چاپ اول 1382، ص 9.