خشایارشا
خشايارشا، چهارمين پادشاه هخامنشي* (465-486پ.م).
فرزند داريوش* اول و آتوسا دختر كوروش* كبير1 او پس از سركوب شورش مصر (484پ.م)، شورش بابل را توأم با قتل و غارت فرو نشاند (483پ.م). سپس با سپاه 350 هزار نفري در نبرد ترموپيل با سپاهيان يونان و اسپارت پيروز شد (479پ.م)،2 آتن پايتخت يونان را تسخير كرد اما در نبردهاي سالامين و پلانه شكست خورد3 و به ايران عقب نشست. يونانيان نيز بخشهاي غربي قلمرو هخامنشيان در كرانة درياي مديترانه را تصرف كردند. خشايارشا در 465پ.م به دست يكي از درباريانش كشته شد و پسرش اردشير اول (حك424-465پ.م) جانشين او شد.4 در اواخر سلطنت خشايارشا، درباريان و حرمسرايان بر قدرت خود افزودند و دورة انحطاط هخامنشيان آغاز شد.5 بناهاي با شكوهي مانند دروازة همة ملتها در تختجمشيد* و كتيبههاي بسياري از زمان او بر جاي مانده است. آرامگاه خشايارشا در نقش رستم* ميباشد.
مآخذ:
1. كورت، اميلي. هخامنشيان. ترجمة مرتضي ثاقبفر، تهران: 1378، انتشارات ققنوس، ص66.
2. ميرسعيدي، نادر. ايران باستان. تهران: 1382، دفتر پژوهشهاي فرهنگي، ص29.
3. بريان، پير. امپراطوري هخامنشي. ترجمة ناهيد فروغان، تهران: 1381، نشر قطره، نشر فرزان، ص847.
4. گيرشمن، رومن. ايران از آغاز تا اسلام. ترجمة محمود بهفروزي، تهران: 1379، انتشارات جامي، ص187.
5. زرينكوب، عبدالحسين. تاريخ مردم ايران. تهران: 1364، انتشارات اميركبير، ص167.
مهرداد شباهنگ