میرزا حسین خان قزوینی سپهسالار
سپهسالار، ميرزا حسين خان قزويني(1241-1298ق / 1826-1881م)، ملقب به مشيرالدوله از رجال و وزيران برجستة دورة ناصري، فرزند نبي خان امير ديوان، داماد فتحعلي شاه*.1
با حمايت اميركبير* براي تحصيل به اروپا رفت و پس از بازگشت مناصب مهم دولتي بهدست آورد، از آن ميان: كارپردازي بمبئي، كنسولگري تفليس، وزير مختاري ايران در استانبول و دريافت فرمان مشيري از عبدالحميد سلطان عثماني،2 عضويت در شوراي كبراي دولتي كه از ابتكارات او بود، وزارت عدليه، منصب سپهسالاري، صدارت عظمي (1288-1290ق / 1871-1873م)، وزارت امور خارجه، وزارت جنگ، امورات خراسان و حكومت قزوين.
او را «سياستمدار عصر ترقي»3 خواندهاند، كه پس از ميرزا آقا خان نوري*، با «مهمل و متروك»4 ماندن امور لشكري و كشوري به صدارت برگزيده شد. سرانجام نيز بر اثر دسيسههاي درباريان و تحريك خارجيان به امر ناصرالدين شاه* مسموم و در حرم امام رضا(ع) دفن شد.
اصلاح ساختار اجتماعي، اقتصادي، سياسي و فرهنگي ايران، بناي مسجد و مدرسه عالي5 در كنار عمارت بهارستان،* تأسيس مدارس اتاماژوري و مجاني مشيري، كتابخانه، مكتبخانه، دارالشفاء و طراحي نوين پرچم سه رنگ بر اساس پيشينه تاريخي آن، فراهم كردن مقدمات و انجام نخستين سفر خارجي ناصرالدين شاه (1290 ق) از «خيالات عالي»6 و اقدامات مهم اوست.
مآخذ:
1- اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان. صدرالتواريخ. تصحيح و تحشية محمد مشيري، تهران: وحيد، 1349، ص 260.
2- سرتيپ رشديه. «سپهسالار و مسجد سپهسالار». مجلة ارمغان، دوره 31، ش 7، فروردين 1341، ص 307.
3- آدميت، فريدون. انديشه ترقي و حكومت قانون عصر سپهسالار. تهران: خوارزمي، 1351، ص 451.
4- سحاب، ابوالقاسم. تاريخ مدرسة عالي سپهسالار. تهران: بي نا، 1329، ص 14.
5- ذاكرزاده، اميرحسين. سرگذشت تهران. تهران، قلم، 1373، ص 108-95؛ ميرمحمدصادق، سعيد؛ رجبي، مهدي. «مسجد و مدرسة شهيد مطهري». مجلة مسجد، ش 20، خرداد 1374، ص 57-47.
6- اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان. خلسه (خوابنامه). به كوشش محمد كتيرايي، تهران، توكا، 1357، ج 2، ص 98.
حسن باستانی راد