کاشان
کاشان، شهرستانی در شمال استان اصفهان، با مرکزیتی به همین نام، دارای 5 شهر، 4 بخش و 9 دهستان. این شهرستان از شرق با شهرستان آران و بیدگل، از جنوب با شهرستانهای نطنز و برخوار و میمه از غرب و شمال با شهرستانهای دلیجان (از استان مرکزی) و قم همسایه است[۱].
شهر کاشان، در فاصله حدود 200 کیلومتری از مرکز استان (اصفهان)، و حدود 250 کیلومتری از تهران از راه شوسه، قرار دارد. این شهر از طریق راه آهن و نیز آزاد راه و جاده آسفالت شده اصلی به تهران متصل است و در آینده به مرکز استان نیز از طریق راه آهن و آزاد راه هم مرتبط خواهد یافت[۲] و دارای اهمیت ارتباطی فزونتری خواهد شد. کاشان با مختصات جغرافیایی "00'27 ْ51 طول شرقی و"30'59 ْ33 عرض شمالی و با ارتفاع 950 متر از سطح دریا، دارای آب و هوایی معتدل مایل به گرم و خشک است. کاشان از شمال و شرق با دشت کویر و از غرب و جنوب با ارتفاعات اردهال به بلندی 3463 متر و کرگز به بلندی 3588 متر همسایه است[۳] و از این رو مناطق اطراف شهر و روستاهای آن متأثر از آب و هوای کویری و کوهستانی است و لذا رونق کشاورزی در منطقه نیز متأثر از عامل آب و هوایی فوق است. صنایعدستی و به ویژه صنعت فرش کاشان دارای شهرت جهانی است و معیشت بسیاری از اهالی شهر و روستا را تشکیل میدهد.
کاشان با نامهای دیگری چون: آمبور دوکس، چهلحصاران، قاجان، قاسان، قاشان، کاسان، کاهفشان، کتسیفونت و...[۴] نیز در منابع تاریخی خوانده شده است. مؤلف حدودالعالم از کاشان چنین یاد کرده است: «کاشان شهریست بسیار نعمت... وی تازیاناند بسیار و از آنجا دبیران و ادیبان بسیار خیزند و اندر وی کژدم بسیار خیزد»[۵].
در نزههالقلوب از کاشان پنج بار نام برده شده و در وصف این شهر چنین آمده است: [کاشان را] زبیده خاتون منکوحه هارونالرشید ساخت به طالع سنبله، و بر ظاهر آن قلعه(ای) گلین است که آن را فین خوانند. هوای آن شهر گرمسیرست و آبش از کاریز فین و رودی که از قٌهرود و نیاسر آید. و به زمستان سرما چنان بود که یخ بسیار بگیرند و آنجا نیز همچو آوه یخ آب در چاه میگیرند تا به هنگام گرما باز میگردد و ارتفاعاتش وسط بود و از میوههایش خربزه و انگور نیکوست. مردم شیعه مذهباند و اکثرشان حکیم وضع و لطیف طبع و در آنجا جّهال و بّطال کمتر باشد...»[۶].
لسترنج به نقل از اصطخری در وصف کاشان مینویسد: «کاشان شهریست کوچک و ابنیه آن، مانند ساختمانهای قم، غالباً از خشت است»[۷]. و دیگر اینکه جغرافینویسان قدیم عرب آن را به صورت قاشان نوشتهاند نه کاشان، این شهر در مشرق زمین به ساختن یک نوع آجر معروف به کاشی (یا کاشانی) معروف است. این نام در حال حاضر بر آجرهای آبی و سبزی که برای پیرایش مساجد به کار میرود اطلاق میشود. مقدسی مانند بقیه مورخان و جغرافیدانان از عقربهای عجیب کاشان یاد میکند[۸]. احداث مراکز صنعتی، تأسیس دانشگاههای دولتی و غیر دولتی و نیز توسعه مراکز فرهنگی و خدماتی و امکانات شهری، در کنار آثار تاریخی متعددی نظیر مسجد آقا بزرگ، خانه طباطبایی، خانه بروجردیها و نیز وجود باغ تاریخی و زیبای فین (قتلگاه امیرکبیر، صدراعظم وطن دوست و اصلاح طلب ایران)، بازار بزرگ و تاریخی شهر، همچنین مراسم گلابگیری سنتی در روستاهای اطراف، در گسترش و رشد شهر تأثیرگذار بوده و در مجموع این شهر را به صورت مقصدی برای بسیاری از مسافران و نیز گردشگران داخلی و خارجی در آورده است[۹].
جمعیت شهر کاشان در سرشماری 1375ش، تعداد 201372 بود که طبق برآوردها در 1384ش به 244877 رسیده است[۱۰].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ دفتر تقسیمات کشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383؛ اطلس گیتاشناسی استانهای ایران. تهران: گیتاشناسی، 1383.
- ↑ سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 25، 133 و 134.
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 966.
- ↑ چکنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 238 و 239.
- ↑ حدودالعالم من المشرق الی المغرب. به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص143.
- ↑ مستوفی، حمدالله. نزهه القلوب. به کوشش گای لسترنج، لیدن: بریل، 1333ق/1915م، ص67-68.
- ↑ لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 226.
- ↑ همان.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان اصفهان. چ3، تهران: 1381، شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، ص 82-92.
- ↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 55، 58.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
غلامحسین تکمیل همایون