کلات نادری
كلات نادري، نام شهر و مركز حكومتي نادرشاه افشار، درشمالشرقي مشهد.
از زمان استقرار نادرشاه افشار* در شهر كلات، آنجا در پرتو اقدامات عمراني فراواني قرار گرفت و به كلات نادري و دارالثبات1 نادري، هر چند كه ثبات نادر بر زين اسب بود، شهرت يافت. كلات، كوهستاني با اقليم معتدل و ييلاقي در ارتفاع 2100 متري و برخوردار از رودهايي مانند ژرف رود، لاين و چهچهه ميباشد كه از كوههاي هزار مسجد سرچشمه ميگيرند. در بخشهاي چهارگانة كلات، پساكوه، زاوين، [1]لاين [2]و كبود گنبد، طوايف مختلف ايراني زندگي ميكنند.2
شهرت اصلي آن به دليل بناهاي دورة افشاريه ميباشد. نادرشاه پس از مراجعت از سفر تركستان (1153ق / م) ساختن كاخ و دژ را در درهگز آغاز كرد.3 كاخ (قصر) خورشيد كه بناي سلطنتي او است در وسط باغي مفرّح ساخته شده بود. تأسيسات ديگري چون؛ حمام، سازههاي آبياري و لولة آب قرهسو، برج و باروي دربندار غونشاه مسجد كبودگنبد، بند نادري و كتيبة يادمان نادرشاه، مهمترين آثار تاريخي كلات نادري ميباشند كه در فاصله سالهاي 1155 تا 1160ق/1742-1744م احداث شدهاند4 كلات مركز سياسي و محل نگهداري دفينههاي نادر بوده است.5
مآخذ:
1. وزيرمرو، محمدكاظم. عالم آراي نادري. تصحيح محمدامين رياحي، 1369، ج1، ص108.
2. خسروي، محمدرضا. كلات نادري. مشهد: 1367، آستان قدس رضوي، ص29.
3. حسيني فسائي، ميرزا حسن. فارسنامة ناصري. تصحيح منصور رستگار رفسائي، تهران: 1367، اميركبير، ج1، ص189.
4. استرآبادي، ميرزا مهديخان. جهانگشاي نادري. تصحيح عبدالله انوار، تهران: 1377، انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، ص360.
5. شعباني، رضا. تاريخ اجتماعي ايران در عصر افشاريه. تهران: 1373، قومس، ج1، ص249.
کورش صالحی
[1]. Zavin
[2]. Layen