مهرداد
مهرداد، نام چهارتن از پادشاهان اشكاني*.
مهرداد اول (حك171-138ق.م) جانشين فرهاد اول، توانست دولت كوچك پارت را با گسترش قلمرو در آسياي مركزي در شمال شرقي، رود هيداسپ[1] در هند،1 كرانههاي فرات در غرب، خوزستان، پارس، بابل و سلوكيه2 در نهايت بر سپاهيان دمتريوس دوم[2] شاه سلوكي* پيروز شد و دركنار سلوكيه تيسفون* را بنا نهاد. او نخستين پادشاه اشكاني بود كه لقب شاهنشاه بر خود نهاد.3
مهرداد دوم (124-87 ق.م) پسر اردوان يكم، در زماني به پادشاهي رسيد كه سكاها از شرق به ايران حمله كرده و حتي پدر او را كشته بودند. مهرداد دوم سرزمينهاي از دست رفته را باز پس گرفت،4 خاندانهاي بزرگ ايراني (ويسپوهرگان) [3] را حذب دولت كرد اگر چه تيگران [4]شاه ارمنستان از اطاعت اشكانيان سر باز زد5 اما مهرداد براي اتحاد سفيري نزد سولا[5] سردار رومي فرستاد و سفيراني بين ايران و چين رد و بدل شدند و گذشته از روابط خارجي در امور داخلي شكوفاييهايي نائل شد.6 زبان پهلوي از همين زمان در مكاتبات سلطنتي به كار رفت.
مهرداد سوم (60-56ق.م) پسر فرهاد سوم كه با برادرش اُرُد دوم پدر را كشتند، هميشه با برادرش درگير جنگ و رقابت بود. سرانجام نيز به دست سورنا سردار معروف ايراني شكست خورد و در 53ق.م به قتل رسيد.7
مهرداد چهارم. تنها منابع دربارة وي سكهها و كتيبة بلاش چهارم ميباشد كه اشاره بر شكست او از بلاش دارد.8
مآخذ:
1. ميرسعيدي، نادر. ايران باستان، (از ايران چه ميدانم؟/35). تهران: 1383، دفتر پژوهشهاي فرهنگي، ص75.
2. دوبواز، نلسون. تاريخ سياسي پارت. ترجمة علي اصغر حكمت، تهران: 1342، ابنسينا، ص14-19.
3. ولسكي، يوزف. شاهنشاهي اشكاني. ترجمة مرتضي ثاقبفر، 1383، ققنوس، ص95.
4. Schippmann. "Aršacids" , in Encyclopaedia Iranica, vol 2. p. 527.
5. فراي، ريچارد. ميراث باستاني ايران. ترجمة مسعود رجبنيا، تهران: 1368، علمي و فرهنگي، ص301.
6. واتسن. «ايران وچين» در تاريخ ايران كمبريج. به كوشش احسان يارشاطر، ترجمة حسن انوشه، تهران: 1373، اميركبير، ج3 بخش1، ص652-655.
7. بيوار. «تاريخ سياسي ايران در دورة اشكانيان» در تاريخ ايران كمبريج. به كوشش احسان يارشاطر، ترجمة حسن انوشه، تهران: 1373، اميركبير، ج3 بخش1، ص151.
8. كالج، مالكوم. اشكانيان (پارتيان). ترجمة مسعود رجبنيا، تهران: 1381، هيرمند، ص149 و مورانو، انريكو. «ترجمهاي نو از كتيبة دو زبانة يوناني- پارتي مجسمة هركول در سلوكيه». ترجمة حسن رضايي باغبيدي، مجلة زبانشناسي. س9، ش2، 1371، ص51-60.
حسین شیخ
[1]. Hidasp
[2]. Demetrius II
[3]. Vispohar
[4]. Tigran
[5]. Suilla