چهار مقاله
چهارمقاله، يا مجمعالنوادر حاوي زندگينامه و حكايات و نوادر دربارة 4 طبقه از مردم: دبيران، شاعران، منجمان وطبيبان. نظامي عروضي* سمرقندي از شاعران و نويسندگان سدة 6 ق اين كتاب را پيرامون 551 ـ 552ق / 1156-1157م نوشته است. كتاب شامل يك مقدمه و 4 مقاله است.1 هر مقاله از مقالات اين كتاب قريب 10 حكايت تاريخي در بيان احوال طبقات ياد شده دارد و افزون بر آن شامل مطالب تاريخي، اخلاقي و تربيتي و ادبي است.2
چهارمقاله به سبب قدمت تأليف، ايجاز لفظ و اشباع معني، سادگي عبارت و عاري بودن از صنايعلفظي و به كار نبردن سجعهاي متكلف و نيز سلامت انشاء از زمرة ارجمندترين كتابهاي نثر ادبي و از لحاظ محتوي مهمترين مأخذ دربارة تاريخ علوم و ادبيات ايران بهشمار ميرود.3 سبك آن آميزهاي از سبكهاي سدة 5 و 6 ق و به عبارت ديگر، تركيبي از شيوة نثرمُرسل قديم و نثر فني جديد است.4 چاپ انتقادي آن نخست به اهتمام محمد قزويني در 1909م در ليدن صورت گرفته و سپس از روي آن بارها در تهران به چاپ رسيده است. همچنين چهارمقاله به انگليسي (1921م)، عربي (1949م) و اردو برگردانيده شده است.5