اسرارنامه

اسرارنامه، کوتاه‌ترین منظومه شیخ فریدالدین عطار نیشابوری^* (د 627 ق / 1230م) به شمار می‌رود.

این منظومه شامل 98 حکایت در 12 مقاله است. هر مقاله به اصلی از اصول تصوف اختصاص دارد که به روش صوفیان برای شرح و تفصیل آن اصول، در هر مقاله‌ای حکایت‌ها و افسانه‌های دلکشی آورده و مشکلات کلام این طایفه را شرح و تفسیر کرده است. از این نظر با حدیقهالحقیقه سنایی و مخزن‌الاسرار نظامی شباهت دارد. مقالات این منظومه برخی بسیار کوتاه و برخی دیگر مفصّل است. اسلوب کلّی داستان‌پردازی در این منظومه نیز، چون منظومه‌های دیگر عطار مبتنی بر ساده‌گویی و احتراز از تکلّف است. اسرارنامه بدون شک یکی از آخرین منظومه‌های عطار است، زیرا چندین بار در آن به پیری خود اشاره می‌کند. کتاب از مدح خداوند و ستایش رسول (ص) و ثنای خلفای چهارگانه آ‎غاز می‌شود و به دعای سراینده پایان می‌پذیرد. گویند عطّار در 618ق / 1221م در نیشابور نسخه‌ای از آن را به جلال الدین محمد بلخی که در آن هنگام نوجوانی چهارده ساله بود، هدیه داد. بنابراین، شاعر باید پیش از این تاریخ آن را تألیف کرده باشد. نسخه‌های اسرارنامه از لحاظ کمیت ابیات متفاوت است. نسخه‌ای از آن نزدیک 3100 بیت دارد و نخستین بار در 1298ش در تهران چاپ شده است.

مآخذ

1. صنعتی‌نیا، فاطمه. مآخذ قصص و تمثیلات مثنوی‌های عطار نیشابوری. زوّار، چ 1، 1369، ص 105.
2. گوهرین، سیدصادق. مقدمه بر اسرارنامه عطار. تهران: بی نا، 1338 / 1959م، ص پنج (مقدمه).
3. صنعتی‌نیا. همانجا.
4. حمیدی شیرازی، مهدی. «اسرارنامه عطار»، یغما. س 19 (1345)، ‌ش 8، ص 405.
5. گوهرین. همانجا.
6. مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. تهران: 1381، ج 1، ص 136.
7. نفیسی، سعید. جستجو در احوال و آثار فریدالدین عطار نیشابوری. تهران: اقبال، 1320، ص 104. نیز نک: میرانصاری، ‌علی. کتاب‌شناسی شیخ فریدالدین عطار نیشابوری. انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ 1، 1374، ص 65؛ ناجی القیسی، احمد. عطارنامه (به عربی). بغداد: مکتبهالمثنی، 1978 م، ‌ص 424 ـ 433.

ابوالقاسم رادفر