تُحفَه الاحرار

تُحفَة الاحرار، منظومه‌اي تعليمي، تربيتي، ديني و اخلاقي و يكي از مثنوي‌هاي هفتگانه مشهور به هفت اورنگ سرودة نورالدين عبدالرحمان جامي٭ (817 ـ 898ق / 1414 ـ 1492م).¹

جامي اين مثنوي را در 886ق / 1481م به بحر سريع و به تقليد از مخزن‌الاسرار نظامي گنجوي (د 614ق) و مطلع‌الانوار اميرخسرو دهلوي (د 725ق/ 1324م) سروده و آن را به رسم تحفه به خواجه ناصرالدين عبيدالله احرار (د 895ق / 1489م)، از عرفاي نقشبندي تقديم كرده است. تحفةالاحرار، 1710 بيت دارد.² اين مثنوي يك ديباچه منثور 4 مناجات خطاب به پروردگار و 5 نعت حضرت رسول (ص) و منقبت‌نامه‌اي در فضايل خواجه بهاءالدين محمد بخاري (د 791ق/ 1388م) سر حلقة نقشبنديان و سه صحبت در وصول به مراتب سه‌گانة علم‌اليقين، ‌عين‌اليقين و حق‌اليقين دارد. پس از اين مقدمات، 20 مقاله آمده است كه مقالة نخست در آفرينش عالم و مقالة بيستم در اندرز و پند به فرزند شاعر، ‌ضياءالدين يوسف است. هر يك از مقالات با حكايتي به پايان مي‌رسد.³ تحفةالاحرار يكبار به كوشش فوربزفالكونر[1] در 1848م / 1265ق در لندن و بار ديگر در 1869م / 1286ق در لكهنو چاپ و انتشار يافته است.⁴

مآخذ:

1. حجتي. «هفت اورنگ»، ‌دانشنامة ادب فارسي (3)؛ ادب فارسي در افغانستان. به سرپرستي حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1378، ص 1109.
2. جامي، ‌نورالدين عبدالرحمان. نفحات الانس من حضرات القدس. با مقدمه، ‌تصحيح و تعليقات محمود عابدي، تهران: انتشارات اطلاعات، 1375، ص14 (مقدمة‌مصحح)؛ طبري، محمدعلي. زبدةالآثار. تهران: اميركبير، 1372، ص 140.
3. حكمت، ‌علي اصغر. جامي. تهران: توس، 1363، ‌ص 194.
4. براون. ادوارد. تاريخ ادبي ايران؛ از سعدي تا جامي. ترجمه و حواشي علي‌اصغر حكمت،‌ تهران: اميركبير، 1327ش / 1948م، ج 3، ص 576.

[1]. Forbes Falconer  

ابوالقاسم رادفر