تذکره الاولیاء

تذكرةالاولياء، كتابي عرفاني و تاريخي در سرگذشت 96 تن از اولياء و مشايخ صوفيه با ذكر مقامات و مناقب و مكارم اخلاق و نصايح و مواعظ و سخنان حكمت آميز آنان.¹

شيخ فريدالدين عطار نيشابوري (627ق / 1229م)² اين كتاب را كه يگانه ترين اثر او در نثر به شمار مي‌رود، در 617ق / 1220م در دورة سلطان محمد خوارزمشاه (حك 596ـ617ق / 1200ـ1220م) نوشته است.³ هر بخش اين تذكره با چند عبارت مسجّع آغاز مي‌شود و پس از اشاره‌اي به سرگذشت يكي از عرفا، حكاياتي در رفتار، كرامات و سخنان او مي‌آيد. نخستين بخش كتاب به امام محمدصادق (ع) و آخرين آن به حلّاج اختصاص دارد. مآخذ اصلي آن بنا بر گفتة مؤلف، سه كتاب شرح القلب، كشف الاسرار و معرفةالنفس است.⁴

شيوة نثر تذكرةالاولياء به طرز نثر قديم و داراي همان ويژگي‌ها و اعتبار و سبك عهد ساماني است.⁵ هر برگ از نثر دل آويز آن، ‌ديوان درخشاني از زيباترين شعرهاي منثور جهان است. كه در فارسي و در عربي مانندي بر آن نمي‌توان يافت.⁶ تذكرةالاولياء به عربي و سوئدي (استكهلم، 1931 ـ 1932 م) و خلاصه‌اي از آن به زبان‌هاي ديگر ترجمه شده است. طبع محققانه‌اي با مقدمة محمد قزويني و به كوشش نيكلسن [1](2 ج، ليدن، 1905 ـ 1907 م) و در 1321 و 1336ش از روي نيكلسن در تهران چاپ شده است.⁶

مآخذ:

1. صفا، ذبيح الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: ابن سينا، چ 1، 1336، ج 2، ص 1022.
2. همان. 1381، ج 2، ص 865.
3. نفيسي، سعيد. جستجو در احوال و آثار فريدالدين عطار نيشابوري. تهران: اقبال، 1320، ص 110.
4. استعلامي‌، محمد. مقدمه بر تذكرةالاولياء عطار. تهران: زوّار، 1346، ص13 (مقدمه).
5. بهار (ملك الشعرا)، ‌محمدتقي. سبك‌شناسي. ‌تهران: كتاب‌هاي پرستو، چ 4، 1356، ج 2، ص 205.
6. شفيعي كدكني، محمدرضا. مقدمه بر منطق الطير عطار. تهران: ‌علمي‌، ‌1383، ص 37 .
7. مصاحب، غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي. ج 1، ص620.

[1]. Nicholson

ابوالقاسم رادفر