قابوس نامه

قابوس‌نامه، كتابی به فارسی درباره راه و رسم زندگانی از عنصرالمعالی كیكاوس^* امیر آل زیاری.

عنصرالمعالی این كتاب را در نصیحت به فرزند خویش گیلانشاه در 475 ق / ؟م و در 44 باب نوشته است. عنصرالمعالی در نگارش این كتاب از شیوه نثر مرسل فارسی بهره جسته است. فكر روشن، نكته‌های عبرت‌آموز و نثر شیوا و ساده و روان نویسنده قابوس‌نامه چندان ستودنی است كه ضعف او در كار شعر و شاعری را از یاد می‌برد. یكی از دلایل ارزش معانی و لطف شیوه بیان قابوس‌نامه توجه شاعران و نویسندگان ادب فارسی به آن در طول دوره‌های گوناگون بوده است. چنان كه برخی از جمله سنایی غزنوی^* در حدیقه الحقیقه^*، محمد عوفی^* در جوامع‌الحكایات^*، ‌قاضی احمد غفاری در نگارستان، نظامی گنجوی^* در خسرو و شیرین^*، ‌عطار نیشابوری^* در اسرارنامه^* و جامی^* در سلسله الذهب به نقل حكایت یا مطالبی از آن پرداخته‌اند. این كتاب اطلاعات سودمندی در ارتباط با مسائل فرهنگ، آداب و عادات ایرانیان در سده 5ق/ 11م به دست می‌دهد. قابوس‌نامه تا كنون به چند زبان دنیا ترجمه شده است. چاپ‌های متعددی از متن قابوس‌نامه در دست است. در آن میان چاپ ر. لوی[R. Levy] در 1951م در لندن و چاپ منقح غلام‌حسین یوسفی در تهران.

مآخذ

1ـ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی، تهران: جیبی، چ 2، 1381 ش، ج 2، ب 1، ص 1982، 1983.

2ـ صفا، ‌ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران، تهران: ابن سینا، چ 4، 1347 ش، ج 2، ص 900.

3ـ عنصرالمعالی كیكاوس. قابوس‌نامه، به اهتمام و تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، چ 7، 1373 ش، ص 19 (مقدمه مصحح).

4ـ همان جا.

5ـ صفا، ذبیح‌الله. همان جا.

6ـ عنصرالمعالی، كیكاوس. قابوس‌نامه، به كوشش امین عبدالمجید بدوی، با مقدمه محمد معین، تهران: ابن سینا، ‌چ 1، 1335 ش، ص 1 (مقدمه معین).

و نیز نگ: یوسفی، ‌غلامحسین. دیداری با اهل قلم، ‌تهران: علمی، چ 5، 1375 ش، ج 1، ص 92.

[1].

ابوالقاسم رادفر