انزلی
انزلي، نام شهرستان و شهر و تالابي در ميانة خط ساحلي استان گيلان. شهرستان انزلي برابر آخرين تغييرات تقسيمات كشوري، داراي 1 شهر، 1 بخش و 2 دهستان1 و به عنوان پربارانترين نقطة كشور (حدود 1800ميليمتر در سال)،2 در جلگهاي سرسبز و مسطح كه بخش عمدهاي از سطح آن را مرداب انزلي تشكيل ميدهد، واقع شده است. اين شهرستان از شمال به درياي خزر، از شرق با شهرستان رشت، از جنوب با شهرستان صومعهسرا، و از غرب با شهرستان رضوانشهر همسايه است.3 مرداب (تالاب) انزلي، يكي از پديدههاي طبيعي زيبا و جالب توجه شهرستان است. حدود 10 رودخانة بزرگ و كوچك كه از ارتفاعات شمالي سرچشمه گرفتهاند، پس از عبور از جلگة اطراف و مشروب نمودن شهرستان، در پايان به تالاب سرازير ميشوند.4
شهر انزلي، به عنوان يكي از بندرهاي بزرگ و مهم درياي خزر و بزرگترين بندر استان گيلان، با مختصات جغرافيايي "00 '28 ْ49 طول شرقي و "30 '27 ْ37 عرض شمالي و ارتفاع 25- متر،5 در فاصلة 363 كيلومتري تهران و 39 كيلومتري مركز استان (رشت) قرار دارد6 و به دليل موقعيت جغرافيايي، سوقالجيشي و نظامي داراي اهميت ويژهاي است. «زق رودخانه» و «لير بازار رودگا» نيز دو رود دايمي هستند كه پس از عبور از شهر، به دريا ميريزند.7
كشاورزي، دامداري، ماهيگيري و صنايع مرتبط با شيلات و نيز صنايع دستي، بخشي از اشتغالات مردم را تشكيل ميدهد. بندرانزلي و روستاها و مناطق اطراف نزديك به دريا، به دليل موقعيت مناسب سواحل خود، هر سال پذيراي تعداد بسياري گردشگر است كه زمينهساز اشتغال مستقيم و غير مستقيم بسياري از ساكنان شهرستان شده است. تأسيسات بندري و گمركي و موقعيت ارتباط دريايي اين شهر با بندرهاي داخلي و خارجي نيز، جايگاه ويژهاي به اين شهر بخشيده، به گونهاي كه هم در گذشته و هم در حال حاضر به صورت يكي از دروازههاي ورودي و خروجي كالا و مسافر به خارج از كشور درآمده است.
موقعيت جغرافيايي انزلي در گذشته نيز مورد توجه بود و به همين دليل در زمانهاي مختلف از جمله در جنگهاي جهاني اول و دوم جهاني به اشغال ارتش روسيه در آمد. خسرو خان گرجي كه در 1230ق / 1815م حكومت گيلان را داشت، بناهاي زيادي در انزلي ساخت و پيش از آن بندري كوچك بود كه اهميت و قدمت چنداني نداشت.8
بندرانزلي در زمان رضاشاه پهلوي، به بندر پهلوي (شهريور 1314ش) تغيير نام پيدا كرد؛ اما پس از سرنگوني حكومت پهلوي، نام گذشتة خود را بازيافت. جمعيت شهر بندرانزلي در 1375ش تعداد 98544 تن بود9 كه طبق برآوردها در 1384ش به 102925 تن رسيده است.10
مآخذ:
1. دفتر تقسيمات كشوري. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383.
2. نجفيكاني، علياكبر. مقدمهاي بر جغرافياي طبيعي ايران. چ 1، تهران: سازمان جغرافيايي وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح، 1381، ص 30.
3. اطلس گيتاشناسي استانهاي كشور. تهران: گيتاشناسي، 1383.
4. جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 2، رودها و رودنامة ايران، چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص252، 439، 498.
5. همان. ج 3، دايرةالمعارف جغرافيايي ايران، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص197.
6. سازمان حمل و نقل و پايانههاي كشور (وزارت راه و ترابري). اطلس جادههاي ايران (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص 134.
7. جعفري. رودها و رودنامة ايران. ص 498.
8. بيات، عزيزالله. كليات جغرافياي طبيعي و تاريخي ايران. چ 1، تهران: اميركبير، 1367، ص 320.
9. نورالهي، طه. توزيع و طبقهبندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماريهاي 75-1335. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1382، ص 178.
10. مركز آمار ايران. بازسازي و برآورد جمعيت شهرستانهاي كشور. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1380، ص 203.
غلامحسین تکمیل همایون