بوف کور
بوف کور، داستان بلند اعترافگونه و تک گفتار درونی از صادق هدایت (1320ق / 1902م ـ 1330ش)، داستاننویس معاصر.
داستان سرگذشت مرد نومیدی است که در جهانی دشمن کیش، در آرزوی رهایی، آزادی و عشق واقعی به سر میبرد.1 هدایت نوشتن این داستان را که از شاهکارهای ادبیات معاصر به شمار میرود، نخست در تهران آغاز کرد و سپس در 1315ش، هنگامیکه در هندوستان میزیست، آن را پایان بخشید و در همان سال در تهران چاپ کرد.2 بوف کور نه داستان کوتاه است و نه رُمان. محاکات یا مکالمهای با درون و کاوشی در خاطرات است. جُنگی از شک قدیم آریایی، نیروانای بودا، عرفان ایرانی، گریزیک ایرانی و شرقی به درون مفرّی برای حرمانها، وازدگیها، آه و اسفهاست.3 به نظر بسیاری از منتقدان، بوف کور انعکاس روحی مردمی زیر فشار، از ذهن کاراکتری بیمار است.4 این کتاب مبیّن تحوّل مهمی در رمان فارسی است. با انتشار بوف کور جنبههای هنری و زیبایی شناختی رمان به عنوان یک فرم مستقل ادبی نیز اهمیت یافت.5 قهرمان بوف کور، همان موجود عجیب داستان تاریکخانه و همان سخنگوی داستان زنده به گور است.6 بوف کور هدایت را بارها نویسندگانی چون آل احمد، گلشیری، دست غیب، مقدادی و دیگران نقد کردهاند،7 و به دفعات به زبانهای زندة دنیا ترجمه شده است.
مآخذ:
1. دست غیب، عبدالعلی. نقد آثار صادق هدایت. تهران: مرکز نشر سپهر، بی تا، ص 116.
2. آرین پور، یحیی. زندگی و آثار هدایت. تهران: زوّار، 1380، ص 19ـ 20.
3. آل احمد، جلال. «هدایت بوف کور»، صادق هدایت در بوتة نقد و نظر. بهکوشش مریم دانایی برومند، تهران: نشر بوم، 1377، ص 177، 178.
4. سپانلو، محمدعلی. نویسندگان پیشرو ایران. تهران: کتاب زمان، 1362، ص 99.
5. عابدینی، حسن. صد سال داستان نویسی در ایران. تهران: نشر تندر، 1369، ج 2، ص 364.
6. لازار، ژیلبر. «صادق هدایت پیشرو رآلیسم ایران»، دربارة صادق هدایت زندگی و آثار او. ترجمة حسن قائمیان، تهران: کتابهای پرستو، چ 3، 1343، ص 160.
7. ذوالفقاری، محسن. تحلیل سیر نقد داستان در ایران. تهران: نشر آتیه، 1379، ص 61.
ابوالقاسم رادفر