صادق هدایت
هدایت، صادق (1281 ـ 1330ش) داستان نویس، مترجم، عامّه پژوه.
صادق آخرین فرزند هدایت قلی هدایت اعتضادالملک در یک خانواده مشهور و ثروتمند اشرافی در تهران زاده شد. نیای او رضاقلی خان هدایت (1215 ـ 1288 ق) از رجال صاحب نام دوره ناصری و مادرش زیورالملوک دختر مخبر السلطنه بود[۱]. در شش سالگی به مدرسه علمیه رفت. پس از آموزش دوره ابتدایی وارد دارالفنون شد و تا سوم دبیرستان در آنجا درس خواند. سپس با پافشاری خود به مدرسه فرانسوی سن لویی در تهران رفت و با پشتکار بسیار زبان فرانسوی را فرا گرفت[۲]. در آبان ماه 1305ش پس از کسب موفقیت در مسابقات علمی سن لویی، با کاروان دانش آموزان اعزامی رهسپار بلژیک شد و در رشته راه و ساختمان آموزشگاه عالی در آن کشور نام نویسی کرد. اما بیش از یکسال در بلژیک نماند و در 1306ش با نخستین گروه دانشجویان اعزامی به اروپا برای تحصیل در رشته معماری به پاریس رفت. ظاهراً چهار سال در آنجا ماند[۳]. دیری نگذشت که به سبب ذوق ادبی تحصیلات ریاضی را رها کرد. در 1309ش به تهران بازگشت و همراه بزرگ علوی، مجتبی مینوی و مسعود فرزاد گروه ادبی «ربعه» را تشکیل داد[۴]. سپس به عنوان حسابدار از 1311 تا 1314ش به استخدام بانک ملی درآمد. پس از استعفا از بانک در وزارت امور خارجه مشغول کار شد. اما در آنجا نیز دوام نیاورد و به استخدام شرکت سهامی کل ساختمان درآمد[۵]. در 1315ش رهسپار هند شد و در آن کشور با زبانهای ایرانی کهن آشنایی یافت و پهلوی ساسانی را به خوبی آموخت و چند کتاب با ارزش آن زبان را به فارسی برگردانید[۶]. در 1316ش به ایران بازگشت و بار دیگر وارد خدمت بانک ملی شد. سپس در 1317ش به اداره موسیقی ملی رفت و سه سال بعد (1320ش) در دانشکده هنرهای زیبا به خدمت پرداخت[۷].
در 1324ش به دعوت دانشگاه تاشکند به ازبکستان رفت و دو ماه در آنجا ماند. در 1329ش بار دیگر رهسپار پاریس شد و سرانجام در بامداد یکی از روزهای ماه فروردین در حمام اتاق خود در یک پانسیون محقّر شهر پاریس با باز گذاشتن شیر گاز به حیات خود پایان داد[۸]. نام صادق هدایت به عنوان پایه گذار اصلی ادبیات نوین ایران باقی خواهد ماند. آثار او در حقیقت به ادبیات ایران نیروی تازهای بخشید[۹]. برای هدایت این افتخار که پیشوای مبتکر و آموزگار اصلی رئالیسم نوین ایران بوده است، برای همیشه محفوظ خواهد ماند[۱۰]. او کسی بود که رسوم کهنه را شکست و با شجاعت و دانایی آثار بدیعی به وجود آورد[۱۱]. هدایت نثری توانا و توانمند دارد. زبان داستانهایش مایه ور، بلیغ، دقیق، موشکافانه، گویا و سر زنده است[۱۲]. آثار هدایت آمیزهای از یک دید فلسفی و عرفانی بدبین، طنز انتقادی و اجتماعی تند، گرایش به پاکیهای از دست رفته باستان و جستجو در فرهنگ، رسوم و آداب عوام است[۱۳][۱۴]. از هدایت نوشتههای متنوعی شامل داستان کوتاه، رمان کوتاه، داستان رئالیسم اجتماعی، نمایشنامه، فولکلور، طنز و هجو، تحقیق و ترجمه (از دو زبان فرانسوی و پهلوی) و غیره به جای مانده است:
- الف) داستانها: مجموعه زنده به گور، شامل هشت داستان (1308ش)، مجموعه سه قطره خون، دربر دارنده 11 داستان (1311ش)، مجموعه سایه روشن، حاوی پنج داستان (1312ش)، مجموعه سگ ولگرد، شامل هشت داستان (1321ش)، بوف کور (1315ش) که آن را شاهکار هدایت دانستهاند، علویه خانم (1312ش)، آب زندگی (1322ش)، حاجی آقا (1324ش)، سایه مغول (1310ش)، توپ مروارید (1329ش)؛
- ب) نمایشنامهها: پروین دختر ساسان (1309ش)، مازیار (1312ش)، افسانه آفرینش (1309ش)؛
- ج) سفرنامه: اصفهان نصف جهان (1311ش)؛
- د) فرهنگ عامیانه: اوسانه (1310ش)، نیرنگستان (1312ش)، نوشتههای پراکنده (چ 2، 1344)؛
- هـ)ترجمهها: شامل 1ـ ترجمه آثار خارجی، مانند: شرط بندی اثر چخوف، گراکوس شکارچی اثر کافکا، دیوار اثر سارتر و.... 2ـ ترجمه از متون پهلوی، چون: رساله گجسته ابالیش (1318ش)، کارنامه اردشیر پاپکان (1318ش)، گزارش گمان شکن (1322ش)، زند وهومن یسن (1318ش) و شهرستانهای ایران (1324ش)؛
- و) آثار تحقیقی: ترانههای خیّام، فواید گیاهخواری. بخش بزرگی از آثار هدایت از جمله بوف کور و فواید گیاهخواری او به زبانهای مختلف دنیا ترجمه شده است. درباره احوال و آثار هدایت کتابهای بسیاری نوشتهاند. محمد گلبن نیز کتابشناسی هدایت (تهران، توس، 1354) را فراهم آورده است.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ذوالفقاری، حسن. «صادق هدایت» رشد، آموزش زبان و ادب فارسی (ویژه نامه ادبیات داستانی). س 17، ش 66 (1382)، ص 30.
- ↑ دستغیب، عبدالعلی. نقد آثار صادق هدایت. تهران: مرکز نشر سپهر، بی تا، ص 14.
- ↑ آرینپور، یحیی. زندگی و آثار هدایت. تهران: زوّار، 1380، صص 8 و 9.
- ↑ حقوقی، محمد. ادبیات امروز ایران (1). تهران: نشر قطره، چ 4، 1379، ص 75.
- ↑ ذوالفقاری، حسن. «صادق هدایت» رشد، آموزش زبان و ادب فارسی (ویژه نامه ادبیات داستانی). س 17، ش 66 (1382)، ص 31.
- ↑ استعلامی، محمد. ادبیات دوره بیداری و معاصر. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب، 1355، ص 183.
- ↑ دستغیب، عبدالعلی. نقد آثار صادق هدایت. تهران: مرکز نشر سپهر، بی تا، ص 16.
- ↑ آرینپور، یحیی. زندگی و آثار هدایت. تهران: زوّار، 1380، ص 23، 27 و 28.
- ↑ رادو، پاستور والری. «یک نویسنده نومید صادق هدایت»، درباره صادق هدایت زندگی و آثار او. ترجمه حسن قائمیان. تهران: کتابهای پرستو، چ 3، 1343، ص 121.
- ↑ لازار، ژیلبر. «صادق هدایت پیشرو رآلیسم ایران»، درباره صادق هدایت زندگی و آثار او. ترجمه حسن قائمیان، تهران: کتابهای پرستو، چ 3، 1343، ص 168.
- ↑ لسکو، روژه. «ایران فقط سرزمین نفت نیست»، درباره صادق هدایت زندگی و آثار او. ترجمه حسن قائمیان، تهران: کتابهای پرستو، چ 3، 1343، ص 194.
- ↑ ذوالفقاری، حسن. «صادق هدایت» رشد، آموزش زبان و ادب فارسی (ویژه نامه ادبیات داستانی). س 17، ش 66 (1382)، ص35.
- ↑ سپانلو، محمدعلی. نویسندگان پیشرو ایران. تهران: کتاب زمان، 1362، ص 98.
- ↑ اتحاد، هوشنگ. پژوهشگران معاصر ایران 6 (ویژه هدایت). تهران: فرهنگ معاصر، 1382.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر