بزرگ علوی
بزرگ علوی (1282 ـ بهمن 1375ش / 1903ـ 1996م) داستان نویس، مترجم.
بزرگ علوی یکی از مطرحترین چهرههای ادبیات معاصر در تهران در خانوادهای تاجر پیشه زاده شد[۱].ابتدا در دارالفنون درس خواند[۲].سپس در 1298 / 1303ش همراه پدرش به اروپا رفت و در آنجا تحصیلاتش را در رشته تعلیم و تربیت به پایان رساند[۳]. اندکی پس از درگذشت پدر به ایران بازگشت. در شیراز به آموزگاری پرداخت و از 1307ش در مدرسه صنعتی آلمانیها در تهران به تدریس مشغول شد.4 از 1308ش به بعد در پی آشنایی با صادق هدایت* و تقی ارانی، از سران حذب توده، به فعالیتهای ادبی و سیاسی پرداخت و به گروه ادبی ربعه (متشکل از هدایت، مینوی* و فرزاد) و نیز گروههای کمونیستی پیوست[۳].در 1316ش / 1937م همراه گروهی که بعدها به پنجاه و سه نفر شهرت یافتند، دستگیر و زندانی شد. پس از آزادی در 1320ش حزب توده را پایهگذاری کردند. بزرگ علوی به عضویت در کمیته مرکزی حزب توده درآمد. در 1332ش / 1953م به اتریش سفر کرد. به دنبال کودتای 28 مرداد، او که از جمله مبارزان علیه رژیم شاه بود، ناگزیر به اقامت در برلین تا پیروزی انقلاب اسلامی گردید[۲]. در آلمان، به تدریس ادبیات فارسی در دانشگاه برلین پرداخت و آثار بسیاری درباره ایران و ادبیات فارسی به زبان آلمانی نوشت و داستانها و رمانهای مشهور نویسندگان معاصر ایران را به زبان آلمانی برگرداند. او نقش مهمیدر شناساندن ایران به آلمانیها و اروپاییها ایفا کرد. در تمام این سالها ممنوع القلم بود و آثارش در ایران اجازه انتشار نداشت. پس از پیروزی انقلاب، به ایران بازگشت، و مدتی بعد بار دیگر به برلین بازگشت و سرانجام در آنجا نیز درگذشت[۲].از او آثار متعددی به یادگار مانده که پارهای از آنها عبارتند از: الف) داستانها: 1ـ پنجاه و سه نفر (1321ش / 1942م) که یکی از دو محصول ادبی او در طول اسارتش در زندان است که به توصیف احوال 53 تن از همراهانش میپردازد. نثر این داستان معمولی است و در پارهای از عبارات آن ضعفها و آشفتگیهایی دیده میشود که نشانگر شتاب نویسنده در یادداشت برداری و تدوین آنهاست[۴].2ـ چمدان (1313ش) که نخستین مجموعه داستانهای کوتاه بزرگ علوی است. نویسنده، این مجموعه را که رنگ رمانتیسمیدارد، با تأثیر از صادق هدایت نوشته است[۵].جذّابیت این مجموعه مرهون ضدیت آشکار ـ اگرچه منفی ـ قهرمان داستانهای آن با قراردادها و رسوم پذیرفته شده در اجتماع آن روزگار است[۶]. 3ـ چشمهایش که چاپ نخست در 1328ش / 1949م انتشار یافت. توانایی بزرگ علوی را در نویسندگی به اثبات رساند. اگرچه این رمان نیز از نگرش مرام سیاسی علوی در آن سالها بر کنار نیست، اما داستان عشق پاک و تعهدات اجتماعی و خویشتنداری استاد ماکان ـ نقاش هنرمند و قهرمان اول داستان ـ از لغزش به شیوهای دلنشین روایت شده است. نثر علوی در این رمان ساده، پخته و صمیمانه و انشای او بیتکلف و گیراست[۷].4ـ دیو (1310ش) یکی از داستانهای مجموعه انیران است که با همکاری صادق هدایت نوشته است. 5ـ روایت (1375ش). 6ـ مجموعه داستان سالاریها (1357ش / 1978م). 7ـ موریانه (1368ش / 1989م) که آخرین کار اوست. 8ـ میرزا (1357ش ـ 1978م) این مجموعه داستانی همراه با مجموعه سالاریها در زمان اقامت نویسنده در آلمان نوشته شده و در برلین شرقی به چاپ رسیده است. 9ـ نامهها و داستانهای دیگر (1330ش / 1951 ـ 1952م) شامل مجموعه قصههایی که پیش از این بیشتر آنها در نشریات ادواری، به ویژه مردم به چاپ رسیده بود. این مجموعه در پاییز 1332ش / 1953م مدال شورای صلح جهانی را نصیب نویسنده کرد. 10ـ ورق پارههای زندان (1320ش) که مجموعه قصههای پختهای در احوال چند تن از همبندهای علوی است[۸].
بازتاب زندگی مردم در کارهای علوی او را در شمار نویسندگان رئالیست میآورد، اما در برخی داستانهایش تخیّل همراه با شیوه رمانتیسم مشهود است[۹].از سویی بیشتر صاحب نظران او را پیشگام «داستان پلیسی» در ادبیات فارسی دانستهاند، زیرا داستانهای علوی معمولاً با یک گره آغاز میشود. رمزی در آغاز هر داستان نهفته است و یکی از قهرمانان داستان ـ که بیشتر راوی است ـ آن رمز را میگشاید[۱۰]. بیشتر ایرادهایی که بر علوی گرفته شده در ارتباط با داستانهای اولیه اوست. در این داستانها وی مانند هدایت ـ در آثار اولیهاش ـ تحت تأثیر احساسات شخصی خود، حدود داستان را تعیین میکند. با این تفاوت که هدایت بر اساس نوعی جهانبینی دچار احساسات میگردید، اما علوی جهانبینی هدایت را نداشت و به همین سبب احساسات داستانهای او مقطعی، زودگذر و بیثباتاند[۱۱]. ب) ترجمهها: 1ـ باغ آلبالو (1329ش / 1950م) اثر چخوف[Chekhov]. 2ـ حماسهملی ایران تألیف تئودور نولدکه[Nöldeke]. 3ـ دوشیزه اورلئان (1312 ش / 1933 م) از شیلر[Schiller]. 4ـ کسب و کار میسیز وارن (1329ش / 1950م) اثر برناردشاو[Shaw] و ترجمههایی دیگر[۱۲][۱۳].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ عابديني، حسن. صد سال داستان نويسي در ايران. تهران: تندر، 1366، ج 1، ص 76 .
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ عبداللهیان، حمید. کارنامه نثر معاصر. تهران: پایا، چ 1، 1379، ص 52.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ حقوقی، محمد. ادبیات امروز ایران (1). تهران: نشر قطره، چ2، 1377، ص 89.5
- ↑ رحیمیان، هرمز. ادوار نثر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت. تهران: سمت، چ 1، 1380، ص 166.
- ↑ رحیمیان، هرمز. ادوار نثر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت''. تهران: سمت، چ 1، 1380، ص 165.
- ↑ عابدینی، حسن. صد سال داستان نویسی در ایران. تهران: تندر، 1366، ج 1، ص 78.
- ↑ یاوری، حورا. «داستان بلند (رمان)»، ادبیات داستانی در ایران زمین (2)''. زیر نظر احسان یارشاطر، ترجمه پیمان متین، با مقدمه ابراهیم یونسی، تهران: امیرکبیر، چ 1، 1382، ص 67.
- ↑ ادبیات نوین ایران. ترجمه و تدوین یعقوب آژند، تهران: امیرکبیر، چ 1، 1363، صص 91ـ 93 (به اختصار).
- ↑ استعلامی، محمد. ادبیات دوره بیداری و معاصر. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب ایران، 2535، (1355)، ص 255.
- ↑ عبداللهیان، حمید. کارنامه نثر معاصر. تهران: پایا، چ 1، 1379، ص 54.
- ↑ عبداللهیان، حمید. کارنامه نثر معاصر. تهران: پایا، چ 1، 1379، ص 55.
- ↑ نیز نگ: دستغیب، عبدالعلی. نقد آثار بزرگ علوی. [بی جا]، نشر ایماء، 1378؛ دهباشی، علی. یاد بزرگ علوی. تهران: نشر ثالث، 1384.
- ↑ احمدی، احمد و رزمجو، حسین. سیر سخن. مشهد: باستان، 1345، ج 1، ص331.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر