ریاض الشعرا
ریاض الشعرا، تذكرهای عمومی به فارسی در زندگینامه 2594 تن از شاعران فارسیگوی نوشته علی قلی خان واله داغستانی (د 1170ق / 1757م) شاعر و تذكرهنویس ایرانی كه در 1161ق / 1748م تألیف و تدوین شده است.1 در این تذكره احوال شاعران بر اساس حرف اول نام یا تخلص آنها آمده است و از ابوالحسن خرقانی آغاز و به یحیی خان یكتا ختم میشود. در این ترتیب حرف دوم و سوم نام رعایت نشده است.2 كتاب یك مقدمه، 28 روضه و یك خاتمه در ذكر احوال مؤلف را دربر دارد. انگیزه واله در نگارش ریاضالشعرا نوعی نقد و تتبّع ادبی بوده و كوشیده است تا این انگیزه را با عملی كردن مقاصدی چون: شرح و گزارش از فنون مختلف شعر، عرضه گزیدهای از اشعار خوب شاعران متقدم و متأخر، بیان وقایع تاریخی آن عصر كه با مسایل شعر و شاعری ارتباط دارد. و نیز بیان مرتبه و درجه شعر و شاعران، تحقّق بخشد.3 مؤلف در مقدمه كتاب از 70 دیوان شعر و تذكرهشاعران متقدم و متأخر و چند جلد كتابهای تاریخی و كتابهایی مانند نفحاتالانس و مجالس (العشاق یا مجالس النفائس) و جز آنها به عنوان مآخذ خود نام میبرد.4 روش نگارش آن جز در مقدمه، ساده و عاری از تكلّف است.5 به عقیده برخی از منتقدان، تاكنون هیچ تذكرهای همانند ریاضالشعرا تألیف نشده است. نسخه كاملی از آن در كتابخانه ملی ایران نگهداری میشود.6
مآخذ:
1. دانشنامه شبه قاره. به كوشش حسن انوشه، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1380، ج 2، ص 1309.
2. گلچین معانی، احمد. تاریخ تذكرههای فارسی. تهران: سنایی، 1363، ج 1، ص 650.
3. فتوحی، محمود. «نگاهی به تذكره ریاض الشعرا واله داغستانی»، تهران: مجله دانشكده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تربیت معلّم. دوره جدید، س 2، ش 4 و 5 (بهار و تابستان 1373)، ص 153ـ 154.
4. نقوی، علیرضا. تذكره نویسی فارسی در هندو پاكستان. تهران: علمی، 1343، ص 304.
5. گلچین معانی، احمد. تاریخ تذكرههای فارسی. تهران: سنایی، 1363، ج 1، ث 650.
6. رادفر، ابوالقاسم. «واله داغستانی و تذكره ریاض الشعرا»، ایران شناخت. ش 5 (تابستان 1376)، ص 67 و 96.
ابوالقاسم رادفر