فرخی یزدی، میرزا محمد

فرّخی یزدی، میرزا محمد (1306ق / 1888م - 1318ش)، شاعر، روزنامه‌نگار، آزادیخواه و سیاستمدار.

میرزا محمد متخلص به فرّخی فرزند محمد ابراهیم یزدی¹ در خانواده‌ای تهیدست در یزد به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی را در مدرسة مسیونرهای انگلیسی یزد (مرسلین) به پایان برد. در 15 سالگی به سبب اشعاری كه بر ضد مدیر مدرسة خود سرود، از مدرسه اخراج شد. چندی به كارگری پرداخت تا در اوان پیدایش مشروطه به آزادیخواهان پیوست.² در نوروز 1327ق / 1909م با خواندن اشعاری علیه ضیغم الدولة قشقایی، ‌فرماندار یزد، ‌به زندان افتاد و چنان كه گفته‌اند لبهایش را با نخ و سوزن دوختند. با عزل ضیغم‌الدوله، حاج فخرالملك، ‌فرماندار جدید او را آزاد كرد.³ در اواخر 1328ق / 1910م به تهران آمد و در جراید اشعار و مقالات مؤثری دربارة آزادی نوشت. در اوایل جنگ بین‌الملل اول مدتی را در عراق گذراند. به سبب مخالفت با قرار داد 1919م وثوق الدوله و كودتای 1299ش مدت‌ها در زندان به سر برد. در 1300ش روزنامة طوفان^* را انتشار داد. این روزنامه 15 بار توقیف شد.⁴ در دورة هفتم قانون‌گذاری (1307-1309ش) به نمایندگی از سوی مردم یزد به مجلس شورای ملی رفت، اما به سبب تهدید جانی، در اواخر این دوره رهسپار آلمان شد و در آنجا به آزادیخواهان ایرانی پیوست. سرانجام به ایران بازگشت و پس از دستگیر شدن توسط پلیس رضاشاه در زندان با آمپول هوا به قتل رسید.⁵ او بزرگ‌ترین غزل‌سرای عصر خود بود.⁶ برخی از ابیاتش به شیوة شاعران سبك هندی است.⁷ شعرش نابسامانی‌ها و نارسایی‌های دوره‌اش را به تصویر می‌كشد.⁸ كتاب‌شناسی فرخی یزدی توسط حسین مسرّت (یزد، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1378ش) به چاپ رسیده است.

مآخذ:

1.    حكیمیان، ابوالفتح. فهرست مشاهیر ایران. تهران: دانشگاه ملی ایران، 1357، ج 2، ص 317.

2.    محمدی، ‌غلامرضا و مسرّت، ‌حسین. شاعر لب دوخته. یزد: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی استان یزد و دبیرخانة كنگرة بزرگداشت فرخی یزدی، 1378، ص هفت.

3.    «روزنامه‌های قرن بیستم (طوفان)»، ویژه‌نامة كنگرة بزرگداشت فرّخی یزدی. یزد: دبیرخانة كنگرة بزرگداشت فرخی یزدی، 1378، ص 59.

4.    فرخی یزدی، ‌محمد. دیوان فرّخی یزدی. به كوشش حسین مكّی، ‌تهران: امیركبیر، 1357، ص 20 و 21.

5.    محمدی، ‌غلامرضا و مسرّت، ‌حسین. همان. ص هفت و هشت.

6.    ادبیات نوین ایران. ترجمه و تدوین یعقوب آژند، ‌تهران: امیركبیر، 1363، ص 342.

7.    آرین‌پور، یحیی. از نیما تا روزگار ما. تهران: زوّار، 1374، ج 3، ص 508.

8.    رادفر، ابوالقاسم. «فرخی یزدی روزنامه‌نگاری افشاگر و شاعری مبارز و انقلابی»، ‌خلاصه مقالات كنگرة بزرگداشت فرخی یزدی. یزد، دانشگاه یزد، 1378، ص 67.

ابوالقاسم رادفر