فرهنگ نفیسی
فرهنگ نفیسی، كتابی در لغات فارسی و عربی رایج در زبان فارسی، نوشتة میرزا علیاكبر خان نفیسی، ملقب به ناظمالاطبّاء.
این فرهنگ را كه به فرهنگ ناظم الاطباء و فرنودسار نیز شهرت دارد، میرزا علی اكبرخان نفیسی (د 1303ش)، از پزشكان مشهور دورة ناصری و صاحب آثار بسیار در اوایل سدة 14ق تألیف كرده است.1 وی در پنجاه سالگی تألیف این اثر را آغاز كرد و پس از بیست و پنج سال تألیف آن را به پایان رساند. نسخة اصلی كتاب شامل 4 مجلّد بزرگ است كه بخش بزرگی از آن به خطّ مؤلف نوشته شده است.2 این فرهنگ حاوی 99552 لغت عربی و 58879 لغت فارسی است و روی هم 158431 لغت دارد. افزون براین، در آن لغاتی از تركی، یونانی و جز آنها آمده است. گه گاه نیز خلاصهای از علوم و آگاهیها به روش دایرةالمعارف در آن نقل شده است. گاه به اسامی تاریخی و جغرافیایی ایران و اسلام و ممالك دیگر نیز نظر دارد.3 نفیسی در تألیف فرهنگ خود از كتابهای معتبر لغت عرب مانند قاموس، شرحِ قاموس، صِحاحُاللُغه، مَجمعُالْبَحرین و مُنتهیالأرب و نیز كتابهای لغت فارسی نظیر برهان قاطع، فرهنگ انجمن آرای ناصری، فرهنگ رشیدی و فرهنگ سُروری استفاده كرده است. همچنین چند فرهنگ بزرگ فارسی را كه خاورشناسان نوشتهاند، مانند فرهنگ فارسی به انگلیسی ریچاردسن[1]، جانسن[2] و استینگاس[3] در دست داشته است.4 فرهنگ نفیسی را نخستین بار سعید نفیسی، فرزند مؤلف، میان 1318 تا 1343ش در 5 مجلّد با مقدمة محمدعلی فروغی به چاپ رساند. بار دیگر آن را كتابخانة خیام تهران منتشر كرد.5
مآخذ:
1. مرادی، نورالله. مرجع شناسی.، تهران: فرهنگ معاصر، 1372، ص 141.
2. نفیسی، سعید. «فرهنگ ناظم الاطباء»، لغت نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران، 1337، ص 223 و 224 (مقدمه).
3. دبیرسیاقی، محمد. فرهنگهای فارسی و فرهنگگونهها. تهران: اسپرك، 1368، ص 200.
4. مرادی. همان. ص 141و 142.
5. دبیرسیاقی. همان. ص 201.
[1]. Richardson
[2]. Johnson
[3]. Steingass
ابوالقاسم رادفر