مجیر بیلقانی
مجیر بیلقانی (د 586ق / 1190م)، شاعر.
ابوالمكارم مجیرالدین بیلقانی از مردم بیلقان (شهری کهن و کرسی اران در شمال ارس) بود و از مادری حبشی به دنیا آمد. در شروان نزد خاقانی به تحصیل ادبیات پرداخت، اما چندی بعد او را هجو گفت.1 مجیر به دربار اتابكان آذربایجان مانند شمسالدین ایلدگز (حك 555-568ق / 1160-1172م)، نصرةالدین جهان پهلوان محمد بن ایلدگز (حك 568-581ق / 1172-1185م) و قزل ارسلان عثمان بن ایلدگز (حك 581-587ق / 1185-1191م) پیوست و افزون بر آنان ركنالدین ارسلان سلجوقی (حك 555-571ق / 1160-1175م) و سیف الدین را در اشعار خود ستود.2 در سفری به اصفهان با بی توجّهی بزرگان آن شهر روبه رو شد و به همین سبب اصفهان را هجو كرد. این هجویه خشم مردم اصفهان در آن میان شرفالدین شَفْرُوَه را برانگیخت. به جز خاقانی و شَفْرُوَه، با جمالالدین اصفهانی، اثیر اَخسیكَتی و جمال اشهری معارضه و رقابت داشت.3 بنا بر برخی از ابیاتش به تصوف گرایید كه به تصوف عمومی در سدههای 2 و3 ق و عهد تیموریان نزدیك بود. قصایدش در روانی الفاظ و روشنی معانی مرتبة والایی دارد و در قصیده از شاعران پیشین خود، فرخی و منوچهری در تأثیر پذیرفته است.4 دیوان شعر او شامل 5000 بیت است، سوگندنامه نیز، كه حمدالله مستوفی آن را «به تخصیص بی نظیر» خوانده است، از آثار اوست.5 به روایتی، مجیر به تعصّب مردم اصفهان به قتل رسیده است.6
مآخذ:
1. حكیمیان، ابوالفتح. فهرست مشاهیر ایران. تهران: دانشگاه ملی ایران، 1357، ج 2، ص 437 و 438.
2. صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، چ 4، 1347، ج 2، ص 721.
3. فقیه، جمال الدین. آتورپاتكان یا آذربایجان و نهضت ادبی. تهران: علمی، بی تا، ص 295 و 366.
4. فروزانفر، بدیع الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی، چ 2، 1350، ص 579 و 582.
5. حكیمیان. همان. ص438.
6. خانلری(كیا)، زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 451.
ابوالقاسم رادفر