مینوی خرد
مَینویِ خِرَدْ، یا دانای مینوگ خرد (Dānāye minug xerad)، یكی از كتابهای دینی به زبان پهلوی دربارة مسایل دینی و اندرزهای اخلاقی در دین زردشتی.
این كتاب به لحاظ مطالب اخلاقی و اساطیری و معرفت به امور دینی اهمیت بسیار دارد و از جهت دربر داشتن اندرز و حكم بسیار و توجة خاص به خرد میتوان آن را درشمار اندرزنامهها آورد. كتاب دارای یك دیباچه و 62 پرسش و پاسخ است كه مجموعاً 63 فصلكتاب را تشكیل میدهد. سؤال كننده شخصیتی خیالی است كه به گونهای نمادین «دانا» نامیده شده و پاسخ دهنده نیز «خرد» شخصیت یافتهای با نام مینوی خرد است. نام گردآورندة كتاب مشخصنیست.1
متن پازند این كتاب به زبان سانسكریت و اوستایی نیز نقل شده و ترجمة اوستایی آن توسط یكی ازموبدان بزرگ به نام نریوسنگ[1] در سدة 15م صورت گرفته است. وست[2]، خاورشناس انگلیسی ترجمة آن را همراه مقدمهای جامع در 1871 م منتشر كرد.2 میتوان احتمال داد كه تدوین كتاب در اواخر دورة ساسانی صورت گرفته، زیرا در آن كوچكترین اشارهای به عربها یا اسلام نشده است.3
مینوی خرد شامل 11000 واژه است. نویسندة آن خرد را میستاید و آن را بهترین عامل در سلامتتن و روان میداند. خردستایی نویسنده یادآور ستایش خرد در دیباچة شاهنامه است. سبك بیان مینوی خرد شاعرانه و پیچیده نیست.4
مهمترین فصل این كتاب (فصل بیست و هفتم) از 76 بند تشكیل شده و بزرگترین اعمال پادشاهان ایران تا گشتاسپ را در بر دارد.5
مآخذ:
1. تفضلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار، تهران: سخن، 1376، ص 196.
2. صفا، ذبیحالله. حماسهسرایی در ایران. تهران: امیركبیر، چ 3، 1352، ص 55.
3. تفضلی. همان. ص 198.
4. سمیعی، احمد. ادبیات ساسانی. تهران: دانشگاه آزاد ایران، 1355، ص 34.
5. صفا. همانجا.
[1]. Neriusangh
[2]. E. W. West
ابوالقاسم رادفر