منطق الطیر
منطق الطیر، منظومهای عارفانه و رمزی در قالب مثنوی و به بحر رمل مسدس مقصور از فریدالدین عطّار نیشابوری كه آن را مقامات طیور و طیورنامه نیز نامیدهاند.
مضمون این مثنوی حركت جمع كثیری از مرغان جهان برای یافتن سیمرغ كوهِ قاف و پرواز دسته جمعی آنها به سوی قاف و مسجد اقصای دل است.1 مقصود از این منظومة رمزی نمودن راه عرفان و رسیدن به حق است. در این راه بعضی از سالكان طریقت به سبب علایق دنیوی یا كوتاهی همّت از دشواری راه میگریزند و كسانی هم با كوشش موفق میشوند هفت مرحلة سلوك را بپیمایند و سرانجام حقیقت را دریابند و فانی شوند تا جامة بقا بپوشند.2 منطقالطیر مجموعهای از لطایف حكمی، نكات قرآنی، اشارات مصطفوی و عبارات اولیای حق است كه در بهترین قالب الفاظ فارسی گنجانیده شده است. چندین نسخه از آن در كتابخانههای كشورهای آسیا، اروپا و امریكا و ازجمله در ایران و هند وجود دارد. از مهمترین نسخههای آن نسخة ذكاءالملك فروغی است كه در 1319ق / 1901م در تهران چاپ شده است.3 گلشهری شاعر ترك در ق / 1317م آن را به تركی ترجمه كرد و در 1957م در آنكارا به چاپ رسانید. امیرعلیشیر نوایی (د 906ق / 1500م) نیز آن را به تركی سروده و لسانالطیر نامیده است.4
مآخذ:
1. گوهرین، صادق. مقدمه بر منطقالطیر عطار. تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1348، ص هفده (مقدمه).
2. خانلری (كیا)، زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی دری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 484.
3. گوهرین. همان. ص 17 و 22.
4. منزوی، علینقی. سیمرغ و سی مرغ. تهران: سحر، چ 1، 1359، ص 30.
نیزنك: مشكور، محمد جواد. مقدمه بر منطقالطیر عطار. تهران: كتابفروشی تهران، چ 4، 1353، ص بیست و هشت (مقدمه).
ابوالقاسم رادفر