اَناهيتا
اَناهيتا، (اَناهيد، ناهيد) ايزد بانوي آبها در دين مزدايي كه نام كاملش اَرِدْويسئورَه اَناهيتا[1]، به معني رودِ نيرومندِ بي آلايش است. در بزرگداشت او هشتمين ماه سال و دهمين روز ماه «آبان» نام گرفته است. سابقة پرستش اين ايزد بانو به پيش از زرتشت باز ميگردد و او را، همتاي سَرَسْوَتي (الهة رودخانهها در ريگ ودا) دانستهاند. اناهيتا در دورة متأخر هخامنشي محبوبيت بسياري داشت و معابد يا آتشكدههاي متعددي به نام او در نقاط مختلف ايران و سرزمينهاي اطراف، بهويژه ارمنستان و آسياي صغير برپا بود. نام اناهيتا در دو سنگ نبشتة به جا مانده از اردشير دوم آمده است و نشان ميدهد كه در اين دوره، لااقل در دربار شاهي، تثليثي از اهورا مزدا، مهر و اناهيتا مورد پرستش بوده است. جايگاه والاي اناهيتا در عصراشكاني نيز ادامه يافت و اجداد اردشير ساساني متوليان معبد اناهيتا در استخر بودند، اما در عصر ساساني اناهيتا پايگاه قبلي خود را تا اندازهاي از دست داد.1
از ميان يشتهاي اوستا، يشت 5 يا «آبان يشت» به ستايش او اختصاص يافته است. در اين يشت اَناهيتا به نحوي بسيار زيبا و باشكوه توصيف شده است2 و گردونهاي را كه چهار اسب بزرگ سپيد (باران، ابر، برف و تگرگ) آن را ميكشند، ميراند.3 همچنين، وي را چون رودخانة بزرگ مينويي كه سرچشمة همة آبهاي گيتي است، وصف كردهاند. افزون بر آن، باروري انسان و رمه، زايمان آسان زنان و پاكي شير آنان به او نسبت داده شده است.4 در خرده اوستا نيز نيايشي مخصوص اناهيتا وجود دارد.5
مآخذ:
1- پورداوود، ابراهيم. «مقدمة آبان يشت»، يشتها. ترجمة ابراهيم پورداوود، تهران: اساطير، 1377، ج1، ص 158 به بعد؛ كريستن سن، آرتور. مزداپرستي در ايران قديم. ترجمة ذبيحالله صفا، تهران: هيرمند، 1376، ص 69-72، 79-80؛
Boyce, M. Zoroastrians, Their Religious Beliefs and Practices, London: Routledge, 2001, PP. 61-62; Zaehner, R.C. The Dawn and Twilight of Zoroastrianism, London: Weidenfield & Nicolson, 1975, PP. 167-168.
2- يشتها. 5: 64، 78، 127-129.
3- همان. 5: 11، 13، 20.
4- همان. 5: 2-5، 15، 96، 101-102.
5- خرده اوستا. گزارش حسين وحيدي. تهران: سرن سروشيان، 1368، ص 34-36؛ نيزنك:
Zaehner, PP. 145-146; Hinnells, J. Persian Mythology. London: 1975, PP. 32-33
[1]. Aredvi Sūra Anāhitā