شمس قیس رازی
شمس قیس رازی (سده 6 و 7 ق / ؟م) ادیب، شاعر. شمسالدین محمد مشهور به شمس قیس از مردم ری بود. سالهایی از عمرش را در ماوراءالنهر خراسان و خوارزم گذراند. از 601 ق / ؟م تا پنج الی شش سال پس از آن در بخارا و در 614 ق / ؟م در مرو به سر میبرد[۱]. در این سال، پس از آنکه علاءالدین محمد خوارزمشاه (حک 596ـ 617 ق / ؟م) به قصد فتح عراق و بغداد از خوارزم به حرکت درآمد و از خراسان عبور کرد، شمس قیس نیز در رکاب او به عراق رفت و چندی در آن جا زیست. در حدود 632 ق / ؟م از عراق رهسپار فارس شد و به خدمت اتابک سعد بن زنگی درآمد[۲]. پس از مرگ سعد به دربار پسر او اتابک ابوبکر بن سعد (حک 613 ـ 659 ق/ ؟م) پیوست. مهمترین تألیف وی المعجم فی معاییر اشعارالعجم نام دارد که مشهورترین کتاب عروض و قوافی و محسنات شعر فارسی به شمار میرود. او نخستین بار در 614 ق / ؟م در مرو طرح این کتاب را ریخت، اما این طرح در وقایع 617 ق / ؟م مفقود شد و دوباره با کمک روستائیان عراق آن را پیدا کرد و در 630 ق / ؟م آن را در فارس به پایان برد[۳]. جز کتاب مذکور دو اثر دیگر به نامهای الکافی فی العروضین و القوافی و حدائقالمعجم را به وی نسبت دادهاند[۱]. نثر شمس قیس یکی از بهترین نثرهای روزگار خود به شمار میرود و به نظر میرسد که نثر دری با مرگ وی و سعدی به خاک رفته است[۴][۵][۶].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ قزوینی، محمد. مقدمه بر المعجم فی معاییر اشعارالعجم، نوشته شمسالدین محمد شمس قیس رازی، با مقابله مدرس رضوی، تهران: مؤسسه خاور، 1314 ش، ص د.
- ↑ صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات در ایران، تهران: ابن سینا، چ 4، 1347 ش، ج 2، ص 1031، 1032.
- ↑ اثرآفرینان، زیر نظر سید کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ 1، 1378 ش، ج 3، ص 367.
- ↑ بهار(ملکالشعرا)، محمدتقی. سبک شناسی، تهران: کتابهای پرستو، چ 4، 2535، ج 3، ص 35.
- ↑ علوی مقدم، محمد و اشرف زاده، رضا. معانی و بیان، تهران: سمت، چ 1، 1376 ش، ص 19.
- ↑ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی، تهران: ص 1494 ـ 1495 (ذیل شمس قیس).
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر