آموزش و پرورش در دوره طاهریان: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۶ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۳:۱۱

حکومت طاهریان از سال۲۰۵ تا ۲۶۱ ق است. بنیانگذار حکومت طاهریان، طاهربن حسین بود. زمانی که مأمون عباسی با برادرش امین بر سر خلافت درگیر شد، طاهر به عنوان فرمانده سپاه مأمون با تصرف بغداد و به قتل رساندن امین خدمتی مهم به مأمون کرد. به این سبب در سال ۲۰۵ قمری از طرف مأمون حکومت خراسان به او اعطا شد. مرکز حکومت طاهریان ابتدا شهر مرو بود؛ ولی بعد به نیشابور منتقل شد. طاهریان سال‌ها با دشمنان خلیفه که دشمنان خود طاهریان هم محسوب می‌شدند می‌جنگیدند؛ مانند خوارج در سیستان و بابک خرم دین در آذربایجان.

از میان فرزندان طاهر، عبدالله بیش از همه مشهور است. او پس از پیروزی بر مخالفان برای مدتی آرامش را در خراسان برقرار کرد. علاقه عبداللّه‌بن طاهر به شعر و ادبیات و موسیقی، رشد فرهنگ و ادب را نیز به دنبال داشت. او به مسائل فرهنگی و شکوفایی اقتصادی قلمرو خود توجه خاصی داشت. طاهریان بر ادب نظم و نثر عربی مسلط بودند؛ ولی در دربار خود به فارسی سخن می‌گفتند. گویند هنگامی که مأمون نخستین بار به مرو درآمد وی را با قصیده‌ای فارسی خوش‌آمد گفتند^[۱].

نخستین تلاش در جهت تعلیمات عمومی

بعد از اسلام، نخستین بار در عهد طاهریان اندیشه تعلیمات عمومی پا گرفت. بارتولد، مورخ نامدار روسی می‌نویسد: «... حسن توجه عبداللّه (عبدالله‌بن طاهر) به طبقات پایین باعث شد که وی فکر تعلیمات عمومی را پیش بکشد و نظر خود را در سخنان زیرین به وضوح بیان کند:

«دانش را باید در دسترس شایستگان و ناشایستگان گذارد. دانش خود می‌تواند از خویشتن دفاع کند و از ناشایستگان بگریزد.»

در آن زمان، حتی کودکان روستاییان فقیر هم به شهرها روی آوردند تا تحصیل دانش کنند؛ از جمله دو برادر «فرغونی» از دهکده فرغون در سال ۲۳۳ قمری از طرف پدر به سمرقند اعزام شدند. این دو برادر سه سال به کسب دانش پرداختند و معاششان را مادرشان با پشم‌ریسی تأمین می‌کرد^[۲].

جنگ‌های مستمر امرا و فئودال‌های بزرگ با یکدیگر، اقتصاد مبتنی بر کشاورزی، دوربودن شهرها و روستاها از هم، بیم و وحشت فراوان سلاطین و دیگر طبقات ممتاز جامعه ایرانی از بیداری و بهروزی طبقات پایین و متوسط جامعه و نیز جهل و بی‌خبری اکثر مردم از حقوق و اختیارات انسانی خود، سبب گردید که فکر بدیع عبدالله‌بن طاهر یعنی نخستین طرفدار تعلیمات عمومی به صورت سنت و وظیفه عمومی درنیاید.

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ زرین کوب، عبد الحسین، نصر، حسین و مطهری، مرتضی ( 1363)، تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه، ترجمه حسن انوشه، تهران: امیر کبیر، ج ۴، ص ۹۳.
↑ راوندی، مرتضی (1367)، سیر فرهنگ و تاریخ تعلیم و تربیت در ایران و اروپا، تهران: انتشارات پگاه، جلد ۲، ص ۳۵.

منبع اصلی

ملک، حسن (1387). کتاب ایران: تاریخ آموزش و پرورش در ایران. ویراستاری مرضیه مرآت نیا. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.

نویسنده مقاله

حسن ملک

[1] زرین کوب، عبد الحسین، نصر، حسین و مطهری، مرتضی ( 1363)، تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه، ترجمه حسن انوشه، تهران: امیر کبیر، ج ۴، ص ۹۳.

[2] راوندی، مرتضی (1367)، سیر فرهنگ و تاریخ تعلیم و تربیت در ایران و اروپا، تهران: انتشارات پگاه، جلد ۲، ص ۳۵.

[۱]

[۲]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-طاهریان (۲۰۵ تا ۲۶۱ ق)
+حکومت [[طاهریان]] از سال۲۰۵ تا ۲۶۱ ق است. بنیانگذار حکومت [[طاهریان]]، طاهربن حسین بود. زمانی که مأمون عباسی با برادرش امین بر سر خلافت درگیر شد، طاهر به عنوان فرمانده سپاه مأمون با تصرف بغداد و به قتل رساندن امین خدمتی مهم به مأمون کرد. به این سبب در سال ۲۰۵ قمری از طرف مأمون حکومت خراسان به او اعطا شد. مرکز حکومت [[طاهریان]] ابتدا شهر مرو بود؛ ولی بعد به [[نیشابور]] منتقل شد. طاهریان سال‌ها با دشمنان خلیفه که دشمنان خود [[طاهریان]] هم محسوب می‌شدند می‌جنگیدند؛ مانند خوارج در [[استان سیستان و بلوچستان|سیستان]] و بابک خرم دین در آذربایجان.
-بنیانگذار حکومت طاهریان، طاهربن حسین بود. زمانی که مأمون عباسی با برادرش امین بر سر خلافت درگیر شد، طاهر به عنوان فرمانده سپاه مأمون با تصرف بغداد و به قتل رساندن امین خدمتی مهم به مأمون کرد. به این سبب در سال ۲۰۵ قمری از طرف مأمون حکومت خراسان به او اعطا شد. مرکز حکومت طاهریان ابتدا شهر مرو بود؛ ولی بعد به نیشابور منتقل شد. طاهریان سال‌ها با دشمنان خلیفه که دشمنان خود طاهریان هم محسوب می‌شدند می‌جنگیدند؛ مانند خوارج در سیستان و بابک خرم دین در آذربایجان.
+از میان فرزندان طاهر، عبدالله بیش از همه مشهور است. او پس از پیروزی بر مخالفان برای مدتی آرامش را در خراسان برقرار کرد. علاقه عبداللّه‌بن طاهر به شعر و ادبیات و موسیقی، رشد فرهنگ و ادب را نیز به دنبال داشت. او به مسائل فرهنگی و شکوفایی اقتصادی قلمرو خود توجه خاصی داشت. [[طاهریان]] بر ادب نظم و نثر عربی مسلط بودند؛ ولی در دربار خود به [[فارسی]] سخن می‌گفتند. گویند هنگامی که مأمون نخستین بار به مرو درآمد وی را با قصیده‌ای [[فارسی]] خوش‌آمد گفتند<ref>زرین کوب، عبد الحسین، نصر، حسین و مطهری، مرتضی ( 1363)،  '''''تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه'''''، ترجمه حسن انوشه، تهران: امیر کبیر، ج ۴،  ص ۹۳.</ref>.
-از میان فرزندان طاهر، عبدالله بیش از همه مشهور است. او پس از پیروزی بر مخالفان برای مدتی آرامش را در خراسان برقرار کرد. علاقه عبداللّه‌بن طاهر به شعر و ادبیات و موسیقی، رشد فرهنگ و ادب را نیز به دنبال داشت. او به مسائل فرهنگی و شکوفایی اقتصادی قلمرو خود توجه خاصی داشت.
+=== نخستین تلاش در جهت تعلیمات عمومی ===
+بعد از اسلام، نخستین بار در عهد [[طاهریان]] اندیشه تعلیمات عمومی پا گرفت. بارتولد، مورخ نامدار روسی می‌نویسد: «... حسن توجه عبداللّه (عبدالله‌بن طاهر) به طبقات پایین باعث شد که وی فکر تعلیمات عمومی را پیش بکشد و نظر خود را در سخنان زیرین به وضوح بیان کند: <blockquote>«دانش را باید در دسترس شایستگان و ناشایستگان گذارد. دانش خود می‌تواند از خویشتن دفاع کند و از ناشایستگان بگریزد.»</blockquote>در آن زمان، حتی کودکان روستاییان فقیر هم به شهرها روی آوردند تا تحصیل دانش کنند؛ از جمله دو برادر «فرغونی» از دهکده فرغون در سال ۲۳۳ قمری از طرف پدر به سمرقند اعزام شدند. این دو برادر سه سال به کسب دانش پرداختند و معاششان را مادرشان با پشم‌ریسی تأمین می‌کرد<ref>راوندی، مرتضی (1367)، '''''سیر فرهنگ و تاریخ تعلیم و تربیت در ایران و اروپا'''''، تهران: انتشارات پگاه، جلد ۲،  ص ۳۵.</ref>.
-طاهریان بر ادب نظم و نثر عربی مسلط بودند؛ ولی در دربار خود به فارسی سخن می‌گفتند. گویند هنگامی که مأمون نخستین بار به مرو درآمد وی را با قصیده‌ای فارسی خوش‌آمد گفتند.^{۱}
+جنگ‌های مستمر امرا و فئودال‌های بزرگ با یکدیگر، اقتصاد مبتنی بر کشاورزی، دوربودن شهرها و روستاها از هم، بیم و وحشت فراوان سلاطین و دیگر طبقات ممتاز جامعه ایرانی از بیداری و بهروزی طبقات پایین و متوسط جامعه و نیز جهل و بی‌خبری اکثر مردم از حقوق و اختیارات انسانی خود، سبب گردید که فکر بدیع عبدالله‌بن طاهر یعنی نخستین طرفدار تعلیمات عمومی به صورت سنت و وظیفه عمومی درنیاید.
-نخستین تلاش در جهت تعلیمات عمومی
-بعد از اسلام، نخستین بار در عهد طاهریان اندیشه تعلیمات عمومی پا گرفت. بارتولد، مورخ نامدار روسی می‌نویسد: «... حسن توجه عبداللّه (عبدالله‌بن طاهر) به طبقات پایین باعث شد که وی فکر تعلیمات عمومی را پیش بکشد و نظر خود را در سخنان زیرین به وضوح بیان
-۱. عبدالحسین زرین کوب، حسین نصر، مرتضی مطهری، تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه، ج ۴، ترجمه حسن انوشه، تهران: امیر کبیر، ۱۳۶۳، ص ۹۳.
-ایران در سده‌های سوم و چهارم هجری
-۶۹
-کند: «دانش را باید در دسترس شایستگان و ناشایستگان گذارد. دانش خود می‌تواند از خویشتن دفاع کند و از ناشایستگان بگریزد.»
+== نیز نگاه کنید به ==
-در آن زمان، حتی کودکان روستاییان فقیر هم به شهرها روی آوردند تا تحصیل دانش کنند؛ از جمله دو برادر «فرغونی» از دهکده فرغون در سال ۲۳۳ قمری از طرف پدر به سمرقند اعزام شدند. این دو برادر سه سال به کسب دانش پرداختند و معاششان را مادرشان با پشم‌ریسی تأمین می‌کرد.^{۲}
+* [[تاریخ فرهنگی ایران در سده‌های سوم و چهارم هجری]]
+* [[آموزش و پرورش در دوره صفاریان]]
+* [[آموزش و پرورش در دوره سامانیان]]
+* [[آموزش و پرورش در دوره غزنویان]]
+* [[آموزش و پرورش در دوره زیاریان]]
+* [[آموزش و پرورش در دوره آل بویه]]
-جنگ‌های مستمر امرا و فئودال‌های بزرگ با یکدیگر، اقتصاد مبتنی بر کشاورزی، دوربودن شهرها و روستاها از هم، بیم و وحشت فراوان سلاطین و دیگر طبقات ممتاز جامعه ایرانی از بیداری و بهروزی طبقات پایین و متوسط جامعه و نیز جهل و بی‌خبری اکثر مردم از حقوق و اختیارات انسانی خود، سبب گردید که فکر بدیع عبدالله‌بن طاهر یعنی نخستین طرفدار تعلیمات عمومی به صورت سنت و وظیفه عمومی درنیاید.
+== مآخذ ==
+<references />
-.
+== منبع اصلی ==
+ملک، حسن (1387). کتاب ایران: تاریخ آموزش و پرورش در ایران. ویراستاری مرضیه مرآت نیا. تهران: [https://alhoda.ir موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی].
-ا۲. مرتضی راوندی، سیر فرهنگ و تاریخ تعلیم و تربیت در ایران و اروپا، چ ۲، انتشارات پگاه، ۱۳۶۷، ص ۳۵.
+== نویسنده مقاله ==
+حسن ملک
+[[رده:تعلیم و تربیت]]