مکتب تبریز: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۳۹

هنر مکتب تبریز (2020)، برگرفته از فارس نیوز، قابل بازیابی از https://farsnews.ir/Provinces/1608929635000283359/

تبریز، مکتب، سبک خاص هنری در نقاشی دوران ایلخان و صفویان در شهر تبریز.

شهر تبریز در زمان فرمانروایی آخرین ایلخانان مغول (نیمه نخست سده 8ق / 14م) به یک مرکز فرهنگی و هنری تبدیل شد^[۱]. وزیر با تدبیر غازان خان و اُوجالیتو، خواجه رشیدالدین^*، بانی بسیاری از اصلاحات در آن دوران، مجتمعی به نام رَبع رشیدی^* در تبریز بر پا کرد که کارگاه‌ها و کتابخانه‌های آن تولید و مصورسازی کتب تاریخی، ادبی و علمی را بر عهده داشتند^[۲]. در ربع رشیدی نخستین مکتب نقاشی تبریز پا گرفت. تصاویر پراکنده از نسخ متعدد جامع‌التواریخ^* ـ و تصاویر شاهنامه بزرگ اندازه دِموت^* خصوصیات این مکتب را باز می‌نمایاند^[۳]. اولین مکتب تبریز، تلفیقی از هنر خاور دور و عمدتاً چین با سنت های ایرانی است. در این دوران نقش‌هایی چون، ابرهای پیچان، کوه‌های مخروطی و درختان گره‌دار کهنسال، حیوانات افسانه‌ای (اژدها، ققنوس و...)، نیلوفر آبی، لباس‌ها و جنگ‌افزارها^[۴]، قلم‌گیری روان و کاربست رنگ‌های خاموش و... از هنر چینی به نگاره‌های ایرانی راه یافت.

دومین مکتب تبریز در عصر صفویان (نیمه نخست سده 10ق / 16م) پدید آمد^[۱].

پس از آن که عبدالله خان ازبک هرات را تسخیر کرد، بهزاد^* و جمعی از شاگردانش رهسپار تبریز شدند^[۵].

در این شهر، نسل جدیدی از نگارگران با پشتوانه دستاوردهای کارگاه‌های درباری تیموریان و ترکمانان پرورش یافتند. نسخ ارزنده‌ای چون دیوان حافظ (حدود 1520-1527ق)، شاهنامه طهماسبی^*، خمسه طهماسبی^*، در همین دوره به دست هنرمندانی چون سلطان محمد^*، میر مصور^*، آقامیرک^*، میر سید علی^*، میرزا علی^* و مظفر علی^* مصور شدند^[۱]. تصاویر این نسخ تلفیقی از سنت‌های باختری (تبریز) و خاوری (هرات) است^[۵].

از مهم‌ترین شاخصه‌های نگاره‌های مکتب دوم تبریزی می‌توان به خصوصیات زیر اشاره کرد:

فضاسازی چند ساحتی، رنگ‌بندی موزون با رنگ‌های درخشان و متنوع، عدم تمرکز ترکیب‌بندی بر شخصیت اصلی داستان، نمایش همزمان رویدادهای اصلی و فرعی، توجه به واقعیت و برقراری ارتباط میان آدم‌ها و اشیاء و محیط، حضور پیکره‌های آراسته با کلاه و عمامه قزلباش^[۱].

نیز نگاه کنید به

مکتب اصفهان

مآخذ

↑ ^۱٫۰ ^۱٫۱ ^۱٫۲ ^۱٫۳ پاکباز، روئین (1378). دایره‌المعارف هنر. تهران: فرهنگ معاصر، ص 157.
↑ کن‌بای، شیلا (1378). نقاشی ایرانی. ترجمه مهدی حسینی، تهران: دانشگاه هنر، ص 28.
↑ پاکباز، روئین (1379). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: لارستان، ص 60.
↑ شریف‌زاده، سید عبدالمجید (1375). تاریخ نگارگری در ایران. تهران: حوزه هنری، ص 83.
↑ ^۵٫۰ ^۵٫۱ پاکباز، روئین (1379). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: لارستان، ص 87.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

علی بوذری

پیوند به بیرون

تبریز، مکتب. دانشنامه جهان اسلام. قابل بازیابی از https://rch.ac.ir/article/Details/7355

مروری بر هنر مکتب تبریز به بهانه جهانی‌شدن هنر نگارگری(2020)، برگرفته از فارس نیوز، قابل بازیابی از https://farsnews.ir/Provinces/1608929635000283359/

[:0-1] ۱٫۰ ^۱٫۱ ^۱٫۲ ^۱٫۳ پاکباز، روئین (1378). دایره‌المعارف هنر. تهران: فرهنگ معاصر، ص 157.

[2] کن‌بای، شیلا (1378). نقاشی ایرانی. ترجمه مهدی حسینی، تهران: دانشگاه هنر، ص 28.

[3] پاکباز، روئین (1379). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: لارستان، ص 60.

[4] شریف‌زاده، سید عبدالمجید (1375). تاریخ نگارگری در ایران. تهران: حوزه هنری، ص 83.

[:1-5] ۵٫۰ ^۵٫۱ پاکباز، روئین (1379). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: لارستان، ص 87.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''تبريز، مكتب'''، سبك خاص هنري در نقاشي دوران ايلخان و صفويان در شهر تبريز.
+[[پرونده:9b4c46d9-6143-49ac-9112-2bd16c1ca570.png|بندانگشتی|هنر مکتب تبریز (2020)، برگرفته از فارس نیوز، قابل بازیابی از [https://farsnews.ir/Provinces/1608929635000283359/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%DB%8C https://farsnews.ir/Provinces/1608929635000283359/]]]
+تبریز، مکتب، سبک خاص هنری در نقاشی دوران [[ایلخانان|ایلخان]] و [[صفویان]] در [[تبریز|شهر تبریز.]]
-شهر تبريز در زمان فرمانروايي آخرين ايلخانان مغول (نيمة نخست سدة 8ق / 14م) به يك مركز فرهنگي و هنري تبديل شد.<sup>1</sup> وزير با تدبير غازان خان و اُوجاليتو، خواجه رشيدالدين<sup>*</sup>، باني بسياري از اصلاحات در آن دوران، مجتمعي به نام رَبع رشيدي<sup>*</sup> در تبريز بر پا كرد كه كارگاه‌ها و كتابخانه‌هاي آن توليد و مصورسازي كتب تاريخي، ادبي و علمي را بر عهده داشتند.<sup>2</sup> در ربع رشيدي نخستين مكتب نقاشي تبريز پا گرفت. تصاوير پراكنده از نسخ متعدد جامع‌التواريخ<sup>*</sup> ـ و تصاوير شاهنامة بزرگ اندازة دِموت<sup>*</sup> خصوصيات اين مكتب را باز مي‌نماياند.<sup>3</sup> اولين مكتب تبريز، تلفيقي از هنر خاور دور و عمدتاً چين با سنت هاي ايراني است. در اين دوران نقش‌هايي چون، ابرهاي پيچان، كوه‌هاي مخروطي و درختان گره‌دار كهنسال، حيوانات افسانه‌اي (اژدها، ققنوس و...)، نيلوفر آبي، لباس‌ها و جنگ‌افزارها<sup>4</sup>، قلم‌گيري روان و كاربست رنگ‌هاي خاموش و... از هنر چيني به نگاره‌هاي ايراني راه يافت.
+شهر تبریز در زمان فرمانروایی آخرین ایلخانان مغول (نیمه نخست سده 8ق / 14م) به یک مرکز فرهنگی و هنری تبدیل شد<ref name=":0">پاکباز، روئین (1378). '''''دایره‌المعارف هنر'''''. تهران: فرهنگ معاصر، ص 157.</ref>. وزیر با تدبیر غازان خان و اُوجالیتو، خواجه رشیدالدین<sup>*</sup>، بانی بسیاری از اصلاحات در آن دوران، مجتمعی به نام رَبع رشیدی<sup>*</sup> در تبریز بر پا کرد که کارگاه‌ها و کتابخانه‌های آن تولید و مصورسازی کتب تاریخی، ادبی و علمی را بر عهده داشتند<ref>کن‌بای، شیلا (1378). '''''نقاشی ایرانی'''''. ترجمه مهدی حسینی، تهران: دانشگاه هنر، ص 28.</ref>. در ربع رشیدی نخستین مکتب نقاشی تبریز پا گرفت. تصاویر پراکنده از نسخ متعدد جامع‌التواریخ<sup>*</sup> ـ و تصاویر شاهنامه بزرگ اندازه دِموت<sup>*</sup> خصوصیات این مکتب را باز می‌نمایاند<ref>پاکباز، روئین (1379). '''''نقاشی ایران از دیرباز تا امروز'''''. تهران: لارستان، ص 60.</ref>. اولین مکتب تبریز، تلفیقی از هنر خاور دور و عمدتاً چین با سنت های ایرانی است. در این دوران نقش‌هایی چون، ابرهای پیچان، کوه‌های مخروطی و درختان گره‌دار کهنسال، حیوانات افسانه‌ای (اژدها، ققنوس و...)، نیلوفر آبی، لباس‌ها و جنگ‌افزارها<ref>شریف‌زاده، سید عبدالمجید (1375). '''''تاریخ نگارگری در ایران'''''. تهران: حوزه هنری، ص 83.</ref>، قلم‌گیری روان و کاربست رنگ‌های خاموش و... از هنر چینی به نگاره‌های ایرانی راه یافت.
-دومين مكتب تبريز در عصر صفويان (نيمة نخست سدة 10ق / 16م) پديد آمد.<sup>5</sup>
+دومین مکتب تبریز در عصر صفویان (نیمه نخست سده 10ق / 16م) پدید آمد<ref name=":0" />.
-پس از آن كه عبدالله خان ازبك هرات را تسخير كرد، بهزاد<sup>*</sup> و جمعي از شاگردانش رهسپار تبريز شدند.<sup>6</sup>
+پس از آن که عبدالله خان ازبک هرات را تسخیر کرد، بهزاد<sup>*</sup> و جمعی از شاگردانش رهسپار [[تبریز]] شدند<ref name=":1">پاکباز، روئین (1379). '''''نقاشی ایران از دیرباز تا امروز'''''. تهران: لارستان، ص 87.</ref>.
-در اين شهر، نسل جديدي از نگارگران با پشتوانة دستاوردهاي كارگاه‌هاي درباري تيموريان و تركمانان پرورش يافتند. نسخ ارزنده‌اي چون ديوان حافظ (حدود 1520-1527ق)، شاهنامة طهماسبي<sup>*</sup>، خمسة طهماسبي<sup>*</sup>، در همين دوره به دست هنرمنداني چون سلطان محمد<sup>*</sup>، مير مصور<sup>*</sup>، آقاميرك<sup>*</sup>، مير سيد علي<sup>*</sup>، ميرزا علي<sup>*</sup> و مظفر علي<sup>*</sup> مصور شدند.<sup>7</sup> تصاوير اين نسخ تلفيقي از سنت‌هاي باختري (تبريز) و خاوري (هرات) است.<sup>8</sup>
+در این شهر، نسل جدیدی از نگارگران با پشتوانه دستاوردهای کارگاه‌های درباری تیموریان و ترکمانان پرورش یافتند. نسخ ارزنده‌ای چون دیوان حافظ (حدود 1520-1527ق)، [[شاهنامه تهماسبی|شاهنامه طهماسبی]]<sup>*</sup>، خمسه طهماسبی<sup>*</sup>، در همین دوره به دست هنرمندانی چون سلطان محمد<sup>*</sup>، میر مصور<sup>*</sup>، [[آقا میرک|آقامیرک]]<sup>*</sup>، میر سید علی<sup>*</sup>، میرزا علی<sup>*</sup> و مظفر علی<sup>*</sup> مصور شدند<ref name=":0" />. تصاویر این نسخ تلفیقی از سنت‌های باختری ([[تبریز]]) و خاوری (هرات) است<ref name=":1" />.
-از مهم‌ترين شاخصه‌هاي نگاره‌هاي مكتب دوم تبريزي مي‌توان به خصوصيات زير اشاره كرد:
+از مهم‌ترین شاخصه‌های نگاره‌های مکتب دوم تبریزی می‌توان به خصوصیات زیر اشاره کرد:
-فضاسازي چند ساحتي، رنگ‌بندي موزون با رنگ‌هاي درخشان و متنوع، عدم تمركز تركيب‌بندي بر شخصيت اصلي داستان، نمايش همزمان رويدادهاي اصلي و فرعي، توجه به واقعيت و برقراري ارتباط ميان آدم‌ها و اشياء و محيط، حضور پيكره‌هاي آراسته با كلاه و عمامة قزلباش.<sup>9</sup>
+فضاسازی چند ساحتی، رنگ‌بندی موزون با رنگ‌های درخشان و متنوع، عدم تمرکز ترکیب‌بندی بر شخصیت اصلی داستان، نمایش همزمان رویدادهای اصلی و فرعی، توجه به واقعیت و برقراری ارتباط میان آدم‌ها و اشیاء و محیط، حضور پیکره‌های آراسته با کلاه و عمامه قزلباش<ref name=":0" />.
+== نیز نگاه کنید به ==
-'''مآخذ:'''
+* [[مکتب اصفهان]]
--     پاكباز، روئين. '''''دايرةالمعارف هنر'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1378، ص 157.
+* [[مکتب هرات]]
+* [[مکتب شیراز]]
--     كن‌باي، شيلا. '''''نقاشي ايراني'''''. ترجمة مهدي حسيني، تهران: دانشگاه هنر، 1378، ص 28.
+== مآخذ ==
+<references />
--     پاكباز، روئين. '''''نقاشي ايران، از ديرباز تا امروز'''''. تهران: لارستان، 1379، ص 60.
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
--     شريف‌زاده، سيد عبدالمجيد. '''''تاريخ نگارگري در ايران'''''. تهران: حوزة هنري، 1375، ص 83.
+== نویسنده مقاله ==
+علی بوذری
--     پاكباز، روئين. '''''دايرةالمعارف هنر'''''. ص 157.
--     پاكباز، روئين. '''''نقاشي ايراني...''''' . ص 87.
--     پاكباز، روئين. '''''دايرةالمعارف هنر'''''. ص 157.
--     پاكباز، روئين. '''''نقاشي ايراني...'''''. ص 87.
+== پیوند به بیرون ==
+تبریز، مکتب. [https://rch.ac.ir/ دانشنامه جهان اسلام]. قابل بازیابی از https://rch.ac.ir/article/Details/7355
--     پاكباز، روئين. '''''دايرةالمعارف هنر'''''. ص 157.
+مروری بر هنر مکتب تبریز به بهانه جهانی‌شدن هنر نگارگری(2020)، برگرفته از فارس نیوز، قابل بازیابی از [https://farsnews.ir/Provinces/1608929635000283359/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%DB%8C https://farsnews.ir/Provinces/1608929635000283359/]
+[[رده:هنر]]
-علی بوذری
+[[رده:نقاشی]]