گنبد سلطانیه: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۱۵

گنید سلطانیه، قابل بازیابی از https://www.alibaba.ir/mag/zanjan/zanjan-ci/dome-of-soltanieh/

گنبد سلطانیه، یا مقبره سلطان محمد خدابنده اولجایتو در جنوب غربی ارگ سلطنتی شهر سلطانیه.

این بنا به دستور اولجایتو به مدت 9 سال (704-712ه.ق / ؟ م)^[۱] با الهام‌گیری از مقبره غازان‌خان (شنب ‌غازانی‌ تبریز) و مقبره سلطان سنجر در مرو و با استفاده از ماهرترین هنرمندان و معماران عصر و با معماری تاج‌الدین علی‌شاه- وزیر اولجایتو- ساخته شد^[۲]. درباره عملکرد این گنبد دو نظریه ارائه گردیده است؛

نظریه مورخان و جغرافی‌دانان متقدم که آن را آرامگاه سلطان اولجایتو دانسته‌اند،
نظریه اختصاص یافتن بنا از سوی اولجایتو به آرامگاه امامان شیعه با استناد به تزئیناتی که نام امام علی(ع) درآن‌ها دیده می‌شود، که به دلیل ممنوعیت نبش قبر در اسلام تصمیم اولجایتو به انجام نرسید^[۳] چنان‌که پژوهش‌های باستان‌شناسی نیز اختصاص بنا به قبور امامان شیعه را مردود دانسته است.

این بنا، هشت‌ضلع، 5/48 متر ارتفاع، 8 ایوانه با 60/25 متر قطر گنبد و 150 اتاق از ملاط (گچ و اندکی آهک با آجر ساخته شده است^[۴]. عمده‌ترین عنصرهای تزئیناتی آن عبارت است از:

تزئینات آجری، سنگی، چوبی، گچ‌بری و نقاشی با کاشی‌کاری و آجرنگاری زیبا^[۵].

تزئینات این بنای عظیم از هماهنگی درخشش و توازن با شکوهی برخوردار است. این بنا در زمان خود مرتفع‌ترین بنای جهان بوده است و هم‌اکنون بزرگ‌ترین بنای ایران و پس از کلیسای کاندرال سانتاماریا یا دلفیوره ـ کلیسای اعظم مریم مقدس ـ در فلورانس و مسجد ایاصوفیای استانبول سومین بنای عظیم تاریخی در جهان است. پروفسور پوپ[Arthur upham, Pope] معتقد است که این بنا در معماری تاج محل تأثیر بخشیده است^[۶].

برخی دیگر دو جداره بودن گنبد را تا آن زمان بی‌سابقه دانسته‌اند که ؟ گنبد کلیسای مریم مقدس صد سال پس از گنبد سلطانیه و به تقلید از آن طراحی و اجراء شده است. شهرت این گنبد در ادوار مختلف به قدری عالمگیر شده است که مورخان و سیاحان خارجی بسیاری مثل کلاویخو، پیترودلاواله، شاردن، دیولافوا، و ده‌ها تن دیگر از جهانگردان را به دیدن این بنای با شکوه به سلطانیه کشانده است که در آثار خود از آن توصیف‌های بسیار آورده‌اند. این بنا سال‌ها است که در دست مرمت و در پرتو پژوهش‌های باستان‌شناسی قرار گرفته است^[۷].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ کیانی، محمدیوسف. تاریخ هنر معماری ایران در دوره اسلامی. تهران: 1374، سازمان تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، ص 72-71.
↑ مخلصی، محمدعلی. جغرافیای تاریخی سلطانیه. بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا، ص 7-6.
↑ ثبوتی، هوشنگ. بررسی آثار تاریخی سلطانیه‌. زنجان: 1370، بی‌نا، ص 117-115.
↑ زنده دل، حسن و دستیاران. استان زنجان. تهران: 1377، نشر ایرانگردان، ص 80.
↑ بناهای آرامگاهی. تهران: 1378، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، ص 329.
↑ پوپ، آرتور. معماری ایرانی. ترجمه رضا بصیری، تهران: 1363، انتشارات میر (گوتنبرگ)، ص118.
↑ ثبوتی، هوشنگ. معماری سلطانیه در گذرگه هنر. تهران: 1380، پازینه، میربها، سید عزیز. تاریخ سلطانیه. قم: بی‌نا، بی‌تا.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

اکبر فلاحی

[1] کیانی، محمدیوسف. تاریخ هنر معماری ایران در دوره اسلامی. تهران: 1374، سازمان تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، ص 72-71.

[2] مخلصی، محمدعلی. جغرافیای تاریخی سلطانیه. بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا، ص 7-6.

[3] ثبوتی، هوشنگ. بررسی آثار تاریخی سلطانیه‌. زنجان: 1370، بی‌نا، ص 117-115.

[4] زنده دل، حسن و دستیاران. استان زنجان. تهران: 1377، نشر ایرانگردان، ص 80.

[5] بناهای آرامگاهی. تهران: 1378، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، ص 329.

[6] پوپ، آرتور. معماری ایرانی. ترجمه رضا بصیری، تهران: 1363، انتشارات میر (گوتنبرگ)، ص118.

[7] ثبوتی، هوشنگ. معماری سلطانیه در گذرگه هنر. تهران: 1380، پازینه، میربها، سید عزیز. تاریخ سلطانیه. قم: بی‌نا، بی‌تا.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''گنبد سلطانيه،''' يا مقبرة سلطان محمد خدابنده اولجايتو در جنوب غربي ارگ سلطنتي شهر سلطانيه.
+[[پرونده:Google-Maps-10-6.jpg|بندانگشتی|گنید سلطانیه، قابل بازیابی از https://www.alibaba.ir/mag/zanjan/zanjan-ci/dome-of-soltanieh/]]
+'''گنبد سلطانیه،''' یا مقبره سلطان محمد خدابنده اولجایتو در جنوب غربی ارگ سلطنتی شهر سلطانیه.
-اين بنا به دستور اولجايتو به مدت 9 سال (704-712ه.ق / ؟ م)<sup>1</sup> با الهام‌گيري از مقبره غازان‌خان (شنب ‌غازاني‌ تبريز) و مقبرة سلطان سنجر در مرو و با استفاده از ماهرترين هنرمندان و معماران عصر و با معماري تاج‌الدين علي‌شاه- وزير اولجايتو- ساخته شد.<sup>2</sup> دربارة عملكرد اين گنبد دو نظريه ارائه گرديده است؛ 1- نظرية مورخان و جغرافي‌دانان متقدم كه آن را آرامگاه سلطان اولجايتو دانسته‌اند، 2- نظرية اختصاص يافتن بنا از سوي اولجايتو به آرامگاه امامان شيعه با استناد به تزئيناتي كه نام امام علي(ع) درآن‌ها ديده مي‌شود، كه به دليل ممنوعيت نبش قبر در اسلام تصميم اولجايتو به انجام نرسيد<sup>3</sup> چنان‌كه پژوهش‌هاي باستان‌شناسي نيز اختصاص بنا به قبور امامان شيعه را مردود دانسته است.
+این بنا به دستور اولجایتو به مدت 9 سال (704-712ه.ق / ؟ م)<ref>کیانی، محمدیوسف. '''''تاریخ هنر معماری ایران در دوره اسلامی'''''. تهران: 1374، سازمان تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، ص 72-71.</ref> با الهام‌گیری از مقبره غازان‌خان (شنب ‌غازانی‌ [[تبریز]]) و مقبره سلطان سنجر در مرو و با استفاده از ماهرترین هنرمندان و معماران عصر و با معماری تاج‌الدین علی‌شاه- وزیر اولجایتو- ساخته شد<ref>مخلصی، محمدعلی. '''''جغرافیای تاریخی سلطانیه'''''. بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا، ص 7-6.</ref>. درباره عملکرد این گنبد دو نظریه ارائه گردیده است؛
-اين بنا، هشت‌ضلع، 5/48 متر ارتفاع، 8 ايوانه با 60/25 متر قطر گنبد و 150 اتاق از ملاط (گچ و اندكي آهك با آجر ساخته شده است.<sup>4</sup> عمده‌ترين عنصرهاي تزئيناتي آن عبارت است از: تزئينات آجري، سنگي، چوبي، گچ‌بري و نقاشي با كاشي‌كاري و آجرنگاري زيبا.<sup>5</sup> تزئينات اين بناي عظيم از هماهنگي درخشش و توازن با شكوهي برخوردار است. اين بنا در زمان خود مرتفع‌ترين بناي جهان بوده است و هم‌اكنون بزرگ‌ترين بناي ايران و پس از كليساي كاندرال سانتاماريا يا دلفيوره ـ كليساي اعظم مريم مقدس ـ در فلورانس و مسجد اياصوفياي استانبول سومين بناي عظيم تاريخي در جهان است. پروفسور پوپ[1] معتقد است كه اين بنا در معماري تاج محل تأثير بخشيده است.<sup>6</sup>
+# نظریه مورخان و جغرافی‌دانان متقدم که آن را آرامگاه سلطان اولجایتو دانسته‌اند،
+# نظریه اختصاص یافتن بنا از سوی اولجایتو به آرامگاه امامان شیعه با استناد به تزئیناتی که نام [[امام علی(ع)]] درآن‌ها دیده می‌شود، که به دلیل ممنوعیت نبش قبر در [[اسلام]] تصمیم اولجایتو به انجام نرسید<ref>ثبوتی، هوشنگ. '''''بررسی آثار تاریخی سلطانیه‌'''''. زنجان: 1370، بی‌نا، ص 117-115.</ref> چنان‌که پژوهش‌های [[باستان شناسی|باستان‌شناسی]] نیز اختصاص بنا به قبور امامان شیعه را مردود دانسته است.
-برخي ديگر دو جداره بودن گنبد را تا آن زمان بي‌سابقه دانسته‌اند كه ؟ گنبد كليساي مريم مقدس صد سال پس از گنبد سلطانيه و به تقليد از آن طراحي و اجراء شده است. شهرت اين گنبد در ادوار مختلف به قدري عالمگير شده است كه مورخان و سياحان خارجي بسياري مثل كلاويخو، پيترودلاواله، شاردن، ديولافوا، و ده‌ها تن ديگر از جهانگردان را به ديدن اين بناي با شكوه به سلطانيه كشانده است كه در آثار خود از آن توصيف‌هاي بسيار آورده‌اند. اين بنا سال‌ها است كه در دست مرمت و در پرتو پژوهش‌هاي باستان‌شناسي قرار گرفته است.
+این بنا، هشت‌ضلع، 5/48 متر ارتفاع، 8 ایوانه با 60/25 متر قطر گنبد و 150 اتاق از ملاط (گچ و اندکی آهک با آجر ساخته شده است<ref>زنده دل، حسن و دستیاران. '''''استان زنجان'''''. تهران: 1377، نشر ایرانگردان، ص 80.</ref>. عمده‌ترین عنصرهای تزئیناتی آن عبارت است از:
+تزئینات آجری، سنگی، چوبی، گچ‌بری و نقاشی با کاشی‌کاری و آجرنگاری زیبا<ref>'''''بناهای آرامگاهی'''''. تهران: 1378، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، ص 329.</ref>.
-'''مآخذ:'''
+تزئینات این بنای عظیم از هماهنگی درخشش و توازن با شکوهی برخوردار است. این بنا در زمان خود مرتفع‌ترین بنای جهان بوده است و هم‌اکنون بزرگ‌ترین بنای ایران و پس از کلیسای کاندرال سانتاماریا یا دلفیوره ـ کلیسای اعظم مریم مقدس ـ در فلورانس و مسجد ایاصوفیای استانبول سومین بنای عظیم تاریخی در جهان است. پروفسور پوپ[Arthur upham, Pope] معتقد است که این بنا در معماری تاج محل تأثیر بخشیده است<ref>پوپ، آرتور. '''''معماری ایرانی'''''. ترجمه رضا بصیری، تهران: 1363، انتشارات میر (گوتنبرگ)، ص118.</ref>.
-.   كياني، محمديوسف. '''''تاريخ هنر معماري ايران در دورة اسلامي'''''. تهران: 1374، سازمان تدوين كتب علوم انساني دانشگاه‌ها (سمت)، ص 72-71.
+برخی دیگر دو جداره بودن گنبد را تا آن زمان بی‌سابقه دانسته‌اند که ؟ گنبد کلیسای مریم مقدس صد سال پس از گنبد سلطانیه و به تقلید از آن طراحی و اجراء شده است. شهرت این گنبد در ادوار مختلف به قدری عالمگیر شده است که مورخان و سیاحان خارجی بسیاری مثل کلاویخو، پیترودلاواله، شاردن، دیولافوا، و ده‌ها تن دیگر از جهانگردان را به دیدن این بنای با شکوه به سلطانیه کشانده است که در آثار خود از آن توصیف‌های بسیار آورده‌اند. این بنا سال‌ها است که در دست مرمت و در پرتو پژوهش‌های [[باستان شناسی|باستان‌شناسی]] قرار گرفته است<ref>ثبوتی، هوشنگ. '''''معماری سلطانیه در گذرگه هنر'''''. تهران: 1380، پازینه، میربها، سید عزیز. '''''تاریخ سلطانیه'''''. قم: بی‌نا، بی‌تا. </ref>.
-.   مخلصي، محمدعلي. '''''جغرافياي تاريخي سلطانيه'''''. بي‌جا، بي‌نا، بي‌تا، ص 7-6.
+== نیز نگاه کنید به ==
-.   ثبوتي، هوشنگ. '''''بررسي آثار تاريخي سلطانيه‌'''''. زنجان: 1370، بي‌نا، ص 117-115.
+* [[باستان شناسی]]
+* [[امام علی(ع)]]
-.   زنده دل، حسن و دستياران. '''''استان زنجان'''''. تهران: 1377، نشر ايرانگردان، ص 80.
+== مآخذ ==
+<references />
-.   '''''بناهاي آرامگاهي'''''. تهران: 1378، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامي، ص 329.
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
-.   پوپ، آرتور. '''''معماري ايراني'''''. ترجمة رضا بصيري، تهران: 1363، انتشارات مير (گوتنبرگ)، ص118.
-.   براي آگاهي بيشتر: ثبوتي، هوشنگ. '''''معماري سلطانيه در گذرگه هنر'''''. تهران: 1380، پازينه، ميربها، سيد عزيز. '''''تاريخ سلطانيه'''''. قم: بي‌نا، بي‌تا.
+== نویسنده مقاله ==
 اکبر فلاحی
-----[1]. Arthur upham, Pope