خجندی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۳

خجندی، ابومحمود حامد بن خضر (درگذشت حدود 390 قمری)، ریاضی‌دان و ستاه‌شناس مشهور ایرانی.

به گفته بیرونی*، در ساخت افزارهای نجومی، به‌ویژه اسطرلاب* یگانه روزگار خود بود. در روزگار فخرالدوله دیلمی در ری می‌زیست و بر قله کوه طبرک (احتمالا همان کوه صفائیه در جنوب تهران) دستگاه بسیار عظیمی برای رصد نصف النهاری خورشید و ستارگان ساخت که به افتخار حامی خود آنرا «سُدس فخری» نامید. بیرونی آن‌را دقیق‌ترین دستگاه رصدی ساخته شده تا آن روزگار برشمرده است^[۱]^[۲]^[۳]^[۴]. وی کوشید ناممکن بودن حل مسأله‌ای را که بعدها به معادله فِرما (ریاضی‌دان فرانسوی) مشهور شد ثابت کند (این قضیه حدوداً 1000 سال بعد در نخستین سال‌های هزاره سوم میلادی ثابت شد!)، اما از حاصل کار او نشانی در دست نیست^[۲]^[۱].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ ^۱٫۰ ^۱٫۱ کرامتی، یونس. کارنامه ایرانیان. تهران: 1380، ص 85-89.
↑ ^۲٫۰ ^۲٫۱ قربانی، ابوالقاسم. زندگی‌نامه ریاضی‌دانان دوره اسلامی. تهران: 1365، ص 231-236.
↑ بیرونی. «حکایه آله مسمی بسدس فخری»، به کوشش لوئیس شیخو، مجله المشرق. بیروت: ج 11، 1908م، ص 60-69.
↑ Wiedemann, Eilhard, “Uber den sextant des al-chogendi”, Archiv fur Geschichte der Naturwissenschaften und der Technik, Vol. II, 1910, pp 149-151

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

یونس كرامتی

[:0-1] ۱٫۰ ^۱٫۱ کرامتی، یونس. کارنامه ایرانیان. تهران: 1380، ص 85-89.

[:1-2] ۲٫۰ ^۲٫۱ قربانی، ابوالقاسم. زندگی‌نامه ریاضی‌دانان دوره اسلامی. تهران: 1365، ص 231-236.

[3] بیرونی. «حکایه آله مسمی بسدس فخری»، به کوشش لوئیس شیخو، مجله المشرق. بیروت: ج 11، 1908م، ص 60-69.

[4] Wiedemann, Eilhard, “Uber den sextant des al-chogendi”, Archiv fur Geschichte der Naturwissenschaften und der Technik, Vol. II, 1910, pp 149-151

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''خجندی،''' ابومحمود حامد بن خضر (درگذشت حدود 390 قمری)، ریاضی‌دان و ستاه‌شناس مشهور ایرانی.
+خجندی، ابومحمود حامد بن خضر (درگذشت حدود 390 قمری)، ریاضی‌دان و ستاه‌شناس مشهور ایرانی.
-به گفتة بیرونی*، در ساخت افزارهای نجومی، بویژه اسطرلاب* یگانة روزگار خود بود. در روزگار فخرالدولة دیلمی در ری می‌زیست و بر قلة كوه طبرك (احتمالا همان كوه صفائیه در جنوب [[استان تهران|تهران]]) دستگاه بسیار عظیمی برای رصد نصف النهاری خورشید و ستارگان ساخت كه به افتخار حامی خود آنرا «سُدس فخری» نامید. بیرونی آنرا دقیق‌ترین دستگاه رصدی ساخته شده تا آن روزگار برشمرده است.<sup>(1تا4)</sup> وی كوشید ناممكن بودن حل مسأله‌ای را كه بعدها به معادلة فِرما (ریاضی‌دان فرانسوی) مشهور شد ثابت كند (این قضیه حدوداً 1000 سال بعد در نخستین سال‌های هزارة سوم میلادی ثابت شد!)، اما از حاصل كار او نشانی در دست نیست.<sup>(1، 2)</sup>
+به گفته [[ابوریحان بیرونی|بیرونی]]*، در ساخت افزارهای نجومی، به‌ویژه [[اسطرلاب]]* یگانه روزگار خود بود. در روزگار فخرالدوله دیلمی در [[ری]] می‌زیست و بر قله کوه طبرک (احتمالا همان کوه صفائیه در جنوب [[استان تهران|تهران]]) دستگاه بسیار عظیمی برای رصد نصف النهاری خورشید و ستارگان ساخت که به افتخار حامی خود آنرا «سُدس فخری» نامید. [[ابوریحان بیرونی|بیرونی]] آن‌را دقیق‌ترین دستگاه رصدی ساخته شده تا آن روزگار برشمرده است<ref name=":0">کرامتی، یونس. '''''کارنامه ایرانیان'''''. تهران: 1380، ص 85-89.</ref><ref name=":1">قربانی، ابوالقاسم. '''''زندگی‌نامه ریاضی‌دانان دوره اسلامی'''''. تهران: 1365، ص 231-236.</ref><ref>بیرونی. '''''«حکایه آله مسمی بسدس فخری»'''''، به کوشش لوئیس شیخو، مجله المشرق. بیروت: ج 11، 1908م، ص 60-69.</ref><ref>Wiedemann, Eilhard, “Uber den sextant des al-chogendi”, Archiv fur Geschichte der Naturwissenschaften und der Technik, Vol. II, 1910, pp 149-151</ref>. وی کوشید ناممکن بودن حل مسأله‌ای را که بعدها به معادله فِرما (ریاضی‌دان فرانسوی) مشهور شد ثابت کند (این قضیه حدوداً 1000 سال بعد در نخستین سال‌های هزاره سوم میلادی ثابت شد!)، اما از حاصل کار او نشانی در دست نیست<ref name=":1" /><ref name=":0" />.
+== نیز نگاه کنید به ==
-'''مآخذ:'''
+* [[اسطرلاب]]
+* [[ابوریحان بیرونی]]
+* [[ری]]
--     كرامتی، یونس. '''كارنامة ایرانیان'''. تهران: 1380، ص 85-89.
+== مآخذ ==
+<references />
--     قربانی، ابوالقاسم. '''زندگی‌نامة ریاضی‌دانان دورة اسلامی'''. تهران: 1365، ص 231-236.
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
--    بیرونی. «حكایه آلة مسمی بسدس فخری»، به كوشش لوئیس شیخو، مجلة '''''المشرق'''''. بیروت: ج 11، 1908م، ص 60-69.
+== نویسنده مقاله ==
+یونس كرامتی
--             Wiedemann, Eilhard, “Uber den sextant des al-chogendi”, Archiv fur Geschichte der Naturwissenschaften und der Technik, Vol. II, 1910, pp 149-151.
+[[رده:علوم و فنون]]
-یونس کرامتی