پوشاک ترکمنی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۴۰

پوشاک مردانه ترکمن، قابل بازیابی از https://www.karnaval.ir/blog/98745623

پوشاک ترکمنی، لباس ترکمن‌های ایران را که در بخش شمال شرقی ایران و در استان گلستان زندگی می‌کنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسی می‌کند^[۱].

لباس مردانه

تِلپِک کلاهی استوانه‌ای از پشم گوسفند سیاه است که آن را اغلب روی عرقچینی که بُرک نام دارند، برسرمی‌گذارند. گاه پلاکی مستطیل شکل را روی تِلپِک پسران قرار می‌دهند. کوینک پیراهنی چلوار، دُن ردایی ابریشمی و راه راه و با آستین‌های چسبان، بَلَق شلوار نخی گشاد و سفید، و قوشاق شالی است که در کمر بسته می‌شود. جوان ترها نوع قارمه دُن، و مسن ترها بیشتر نوع قیرمیزی آن را می‌پوشند. پس از محدودیت‌هایی که در لباس‌های محلی در دوره رضاشاه به وجود آمد، دُن جای خود را به کتی با مدل غربی داد. چیکمِن نوعی عبای گشاد از موی شتر، و ایچمِک، نوعی پالتوی آستین بلند از پوست گوسفند، است، که در فصل سرما از آنها استفاده می‌شود. مردان ترکمنی اغلب با مچ پیچ‌های پشمی سفید که دُلَق نام دارد، مچ پا تا ساق‌های خود را می‌بندند.

لباس زنانه

اَلدَنی پیشانی بندی زنانه است با نقش نارنج و تُرنج، که در جلو گره می‌خورد. همراه آن سربندی ابریشمی با نقوش چهارگوش به نام یغلیق به کار می‌رود، که نقش یاشماق یا همان روبنده را دارد. گاه این سربند، زیر پیشانی بندی که در پشت با دنباله‌های آویزان گره خورده، به کار می‌رود. سربندها از پارچه طلایی نقش‌دار با عقیق‌های جگری برآن، اغلب با آویزهای بلند مثلثی شکل (تِنِچیر) و یا گُلابی شکل (اَدَملیق) همراه است. این سربند که گاه تا 20 سانت نیزطول دارد، دور قالب استوانه‌ای شکلی از نی‌ها، پیچیده شده است، که در مراسم ویژه، همراه با پلاک نقره‌ای مستطیل شکل خمیده‌ای در جلو (اِغمه) و تعدادی مستطیل‌های کوچک‌تر (اُوُرمِه) بر سر گذاشته می‌شود. سُممَق، بُغمَک، کسَبه، نام‌های دیگر این نوع از سربند است. در بیرون از خانه، شال بزرگی از ابریشم و یا چیت گل دار که به آن چارقت می‌گویند، برسر می‌پوشند. دختربچه‌ها اغلب بُرک (تخیه) که نوعی عرقچین حاشیه دوزی شده است را به کار می‌برند، اما کلاه دختران با قُپه‌ای نقره‌ای و گنبدی شکل تزیین می‌شود. کوینک پیراهن ابریشمی و اغلب قرمز رنگی است که رویش را با نوارهای گردباف پارچه‌ای باریکی به پهنای حدود 33 سانتی متر، دوخته‌اند و به این ترتیب خشتک‌هایی بین این تکه‌های مستطیل شکل جای گرفته و تن پوش پُرچینی را به وجود آورده است که در پایین گشاد می‌شود. سر آستین‌ها و چاک یقه و روی سینه با حاشیه دوزی و ردیفی از سکه‌ها تزیین شده است. چَبیت، نوعی پالتوی مخملی آستین کوتاه و کمر دار و جلوباز است که در مراسم رسمی اغلب به همان شکل جلوباز پوشیده می‌شود تا تزیینات بسیار آن که در داخل و آسترش کار شد، دیده شود. رنگ چَبیت اغلب راه راه قرمز است که گاه با حاشیه‌هایی طلایی یا آبی رنگ تزیین می‌شود. نوعی شنل تشریفاتی شبه آستین دار (چیرتی) و نوع دیگر آن با آستین‌های گشاد که کورته نام دارد، و کتی با ردیفی از صفحات نقره‌ای برجسته (چپ رَز) که سگک مانند لوزی شکلی (چَنه) در جلوی خود دارد، از دیگر لباس‌های زنان ترکمنی است^[۲]^[۳]^[۴].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ یادداشت مولف.
↑ Andrews, P. A. Costume,jewellery and harness, 1971, Pp. 70-124
↑ Andrews, P. A. Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XXVI
↑ Andrews, P. A. Crowning the bride some historical evidence on Turkmen women’s costume, Flok, (com for K. Ferdinand) XXXIII, 1991, Pp. 67-106

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

محمدرضا چیت ساز index.php?title=رده:پوشاک index.php?title=رده:جامعه و نظام اجتماعی

[1] یادداشت مولف.

[2] Andrews, P. A. Costume,jewellery and harness, 1971, Pp. 70-124

[3] Andrews, P. A. Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XXVI

[4] Andrews, P. A. Crowning the bride some historical evidence on Turkmen women’s costume, Flok, (com for K. Ferdinand) XXXIII, 1991, Pp. 67-106

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''پوشاك تركمني'''، لباس تركمن‌هاي ايران را كه در بخش شمال شرقي ايران و در استان گلستان زندگي مي‌كنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسي مي‌كند.<sup>1</sup>
+[[پرونده:QzCkmIShJnJKoIqq-1529667866081.jpg|بندانگشتی|پوشاک مردانه ترکمن، قابل بازیابی از https://www.karnaval.ir/blog/98745623]]
+'''پوشاک ترکمنی'''، لباس [[ترکمن|ترکمن‌های ایران]] را که در بخش شمال شرقی [[کشور ایران|ایران]] و در [[استان گلستان]] زندگی می‌کنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسی می‌کند<ref>یادداشت مولف.</ref>.
-'''لباس مردانه''': تِلپِك كلاهي استوانه‌اي از پشم گوسفند سياه است كه آن را اغلب روي عرقچيني كه بُرك نام دارند، برسرمي‌گذارند. گاه پلاكي مستطيل شكل را روي تِلپِك پسران قرار مي‌دهند. كوينك پيراهني چلوار، دُن ردايي ابريشمي و راه راه و با آستين‌هاي چسبان، بَلَق شلوار نخي گشاد و سفيد، و قوشاق شالي است كه در كمر بسته مي‌شود. جوان ترها نوع قارمه دُن، و مسن ترها بيشتر نوع قيرميزي آن را مي‌پوشند. پس از محدوديت‌هايي كه در لباس‌هاي محلي در دوره رضاشاه به وجود آمد، دُن جاي خود را به كتي با مدل غربي داد. چيكمِن نوعي عباي گشاد از موي شتر، و ايچمِك، نوعي پالتوي آستين بلند از پوست گوسفند، است، كه در فصل سرما از آنها استفاده مي‌شود. مردان تركمني اغلب با مچ پيچ‌هاي پشمي سفيد كه دُلَق نام دارد، مچ پا تا ساق‌هاي خود را مي‌بندند.
+=== لباس مردانه ===
+تِلپِک کلاهی استوانه‌ای از پشم گوسفند سیاه است که آن را اغلب روی عرقچینی که بُرک نام دارند، برسرمی‌گذارند. گاه پلاکی مستطیل شکل را روی تِلپِک پسران قرار می‌دهند. کوینک پیراهنی چلوار، دُن ردایی ابریشمی و راه راه و با آستین‌های چسبان، بَلَق [[شلوار]] نخی گشاد و سفید، و قوشاق شالی است که در کمر بسته می‌شود. جوان ترها نوع قارمه دُن، و مسن ترها بیشتر نوع قیرمیزی آن را می‌پوشند. پس از محدودیت‌هایی که در لباس‌های محلی در دوره رضاشاه به وجود آمد، دُن جای خود را به کتی با مدل غربی داد. چیکمِن نوعی [[عبا]]<nowiki/>ی گشاد از موی شتر، و ایچمِک، نوعی پالتوی آستین بلند از پوست گوسفند، است، که در فصل سرما از آنها استفاده می‌شود. مردان ترکمنی اغلب با مچ پیچ‌های پشمی سفید که دُلَق نام دارد، مچ پا تا ساق‌های خود را می‌بندند.
-'''لباس زنانه''': اَلدَني پيشاني بندي زنانه است با نقش نارنج و تُرنج، كه در جلو گره مي‌خورد. همراه آن سربندي ابريشمي با نقوش چهارگوش به نام يغليق به كار مي‌رود، كه نقش ياشماق يا همان روبنده را دارد. گاه اين سربند، زير پيشاني بندي كه در پشت با دنباله‌هاي آويزان گره خورده، به كار مي‌رود. سربندها از پارچه طلايي نقش‌دار با عقيق‌هاي جگري برآن، اغلب با آويزهاي بلند مثلثي شكل (تِنِچير) و يا گُلابي شكل (اَدَمليق) همراه است. اين سربند كه گاه تا 20 سانت نيزطول دارد، دور قالب استوانه‌اي شكلي از ني‌ها، پيچيده شده است، كه در مراسم ويژه، همراه با پلاك نقره‌اي مستطيل شكل خميده‌اي در جلو (اِغمه) و تعدادي مستطيل‌هاي كوچك‌تر (اُوُرمِه) بر سر گذاشته مي‌شود. سُممَق، بُغمَك، كسَبه، نام‌هاي ديگر اين نوع از سربند است. در بيرون از خانه، شال بزرگي از ابريشم و يا چيت گل دار كه به آن چارقت مي‌گويند، برسر مي‌پوشند. دختربچه‌ها اغلب بُرك (تخيه) كه نوعي عرقچين حاشيه دوزي شده است را به كار مي‌برند، اما كلاه دختران با قُپه‌اي نقره‌اي و گنبدي شكل تزيين مي‌شود. كوينك پيراهن ابريشمي و اغلب قرمز رنگي است كه رويش را با نوارهاي گردباف پارچه‌اي باريكي به پهناي حدود 33 سانتي متر، دوخته‌اند و به اين ترتيب خشتك‌هايي بين اين تكه‌هاي مستطيل شكل جاي گرفته و تن پوش پُرچيني را به وجود آورده است كه در پايين گشاد مي‌شود. سر آستين‌ها و چاك يقه و روي سينه با حاشيه دوزي و رديفي از سكه‌ها تزيين شده است. چَبيت، نوعي پالتوي مخملي آستين كوتاه و كمر دار و جلوباز است كه در مراسم رسمي اغلب به همان شكل جلوباز پوشيده مي‌شود تا تزيينات بسيار آن كه در داخل و آسترش كار شد، ديده شود. رنگ چَبيت اغلب راه راه قرمز است كه گاه با حاشيه‌هايي طلايي يا آبي رنگ تزيين مي‌شود. نوعي شنل تشريفاتي شبه آستين دار (چيرتي) و نوع ديگر آن با آستين‌هاي گشاد كه كورته نام دارد، و كتي با رديفي از صفحات نقره‌اي برجسته (چپ رَز) كه سگك مانند لوزي شكلي (چَنه) در جلوي خود دارد، از ديگر لباس‌هاي زنان تركمني است.<sup>2</sup>
+=== لباس زنانه ===
+اَلدَنی پیشانی بندی زنانه است با نقش نارنج و تُرنج، که در جلو گره می‌خورد. همراه آن [[سربند|سربندی]] ابریشمی با نقوش چهارگوش به نام یغلیق به کار می‌رود، که نقش یاشماق یا همان روبنده را دارد. گاه این سربند، زیر پیشانی بندی که در پشت با دنباله‌های آویزان گره خورده، به کار می‌رود. سربندها از پارچه طلایی نقش‌دار با عقیق‌های جگری برآن، اغلب با آویزهای بلند مثلثی شکل (تِنِچیر) و یا گُلابی شکل (اَدَملیق) همراه است. این [[سربند]] که گاه تا 20 سانت نیزطول دارد، دور قالب استوانه‌ای شکلی از نی‌ها، پیچیده شده است، که در مراسم ویژه، همراه با پلاک نقره‌ای مستطیل شکل خمیده‌ای در جلو (اِغمه) و تعدادی مستطیل‌های کوچک‌تر (اُوُرمِه) بر سر گذاشته می‌شود. سُممَق، بُغمَک، کسَبه، نام‌های دیگر این نوع از [[سربند]] است. در بیرون از خانه، شال بزرگی از ابریشم و یا چیت گل دار که به آن چارقت می‌گویند، برسر می‌پوشند. دختربچه‌ها اغلب بُرک (تخیه) که نوعی عرقچین حاشیه دوزی شده است را به کار می‌برند، اما [[کلاه]] دختران با قُپه‌ای نقره‌ای و گنبدی شکل تزیین می‌شود. کوینک پیراهن ابریشمی و اغلب قرمز رنگی است که رویش را با نوارهای گردباف پارچه‌ای باریکی به پهنای حدود 33 سانتی متر، دوخته‌اند و به این ترتیب خشتک‌هایی بین این تکه‌های مستطیل شکل جای گرفته و تن پوش پُرچینی را به وجود آورده است که در پایین گشاد می‌شود. سر آستین‌ها و چاک یقه و روی سینه با حاشیه دوزی و ردیفی از سکه‌ها تزیین شده است. چَبیت، نوعی پالتوی مخملی آستین کوتاه و کمر دار و جلوباز است که در مراسم رسمی اغلب به همان شکل جلوباز پوشیده می‌شود تا تزیینات بسیار آن که در داخل و آسترش کار شد، دیده شود. رنگ چَبیت اغلب راه راه قرمز است که گاه با حاشیه‌هایی طلایی یا آبی رنگ تزیین می‌شود. نوعی شنل تشریفاتی شبه آستین دار (چیرتی) و نوع دیگر آن با آستین‌های گشاد که کورته نام دارد، و کتی با ردیفی از صفحات نقره‌ای برجسته (چپ رَز) که سگک مانند لوزی شکلی (چَنه) در جلوی خود دارد، از دیگر لباس‌های زنان ترکمنی است<ref>Andrews, P. A. Costume,jewellery and harness, 1971, Pp. 70-124</ref><ref>Andrews, P. A.  Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XXVI</ref><ref>Andrews, P. A.  Crowning the bride some historical evidence on Turkmen women’s costume, Flok, (com for K. Ferdinand) XXXIII, 1991, Pp. 67-106</ref>.
-'''مآخذ''' :
+== نیز نگاه کنید به ==
--  يادداشت مولف.
+* [[پوشاک ترکی]]
+* [[استان گلستان]]
+* [[ترکمن]]
+* [[ترکمن صحرا]]
--            Andrews, P. A. Costume,jewellery and harness, 1971, Pp. 70-124; Idam, Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XXVI ; Idam, Crowning the bride some historical evidence on Turkmen women’s costume, Flok, (com for K. Ferdinand) XXXIII, 1991, Pp. 67-106
+== مآخذ ==
+<references />
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 محمدرضا چیت ساز
+[[index.php?title=رده:پوشاک]]
+[[index.php?title=رده:جامعه و نظام اجتماعی]]