پوشاک ترکمنی
پوشاک ترکمنی، لباس ترکمنهای ایران را که در بخش شمال شرقی ایران و در استان گلستان زندگی میکنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسی میکند[۱].
لباس مردانه
تِلپِک کلاهی استوانهای از پشم گوسفند سیاه است که آن را اغلب روی عرقچینی که بُرک نام دارند، برسرمیگذارند. گاه پلاکی مستطیل شکل را روی تِلپِک پسران قرار میدهند. کوینک پیراهنی چلوار، دُن ردایی ابریشمی و راه راه و با آستینهای چسبان، بَلَق شلوار نخی گشاد و سفید، و قوشاق شالی است که در کمر بسته میشود. جوان ترها نوع قارمه دُن، و مسن ترها بیشتر نوع قیرمیزی آن را میپوشند. پس از محدودیتهایی که در لباسهای محلی در دوره رضاشاه به وجود آمد، دُن جای خود را به کتی با مدل غربی داد. چیکمِن نوعی عبای گشاد از موی شتر، و ایچمِک، نوعی پالتوی آستین بلند از پوست گوسفند، است، که در فصل سرما از آنها استفاده میشود. مردان ترکمنی اغلب با مچ پیچهای پشمی سفید که دُلَق نام دارد، مچ پا تا ساقهای خود را میبندند.
لباس زنانه
اَلدَنی پیشانی بندی زنانه است با نقش نارنج و تُرنج، که در جلو گره میخورد. همراه آن سربندی ابریشمی با نقوش چهارگوش به نام یغلیق به کار میرود، که نقش یاشماق یا همان روبنده را دارد. گاه این سربند، زیر پیشانی بندی که در پشت با دنبالههای آویزان گره خورده، به کار میرود. سربندها از پارچه طلایی نقشدار با عقیقهای جگری برآن، اغلب با آویزهای بلند مثلثی شکل (تِنِچیر) و یا گُلابی شکل (اَدَملیق) همراه است. این سربند که گاه تا 20 سانت نیزطول دارد، دور قالب استوانهای شکلی از نیها، پیچیده شده است، که در مراسم ویژه، همراه با پلاک نقرهای مستطیل شکل خمیدهای در جلو (اِغمه) و تعدادی مستطیلهای کوچکتر (اُوُرمِه) بر سر گذاشته میشود. سُممَق، بُغمَک، کسَبه، نامهای دیگر این نوع از سربند است. در بیرون از خانه، شال بزرگی از ابریشم و یا چیت گل دار که به آن چارقت میگویند، برسر میپوشند. دختربچهها اغلب بُرک (تخیه) که نوعی عرقچین حاشیه دوزی شده است را به کار میبرند، اما کلاه دختران با قُپهای نقرهای و گنبدی شکل تزیین میشود. کوینک پیراهن ابریشمی و اغلب قرمز رنگی است که رویش را با نوارهای گردباف پارچهای باریکی به پهنای حدود 33 سانتی متر، دوختهاند و به این ترتیب خشتکهایی بین این تکههای مستطیل شکل جای گرفته و تن پوش پُرچینی را به وجود آورده است که در پایین گشاد میشود. سر آستینها و چاک یقه و روی سینه با حاشیه دوزی و ردیفی از سکهها تزیین شده است. چَبیت، نوعی پالتوی مخملی آستین کوتاه و کمر دار و جلوباز است که در مراسم رسمی اغلب به همان شکل جلوباز پوشیده میشود تا تزیینات بسیار آن که در داخل و آسترش کار شد، دیده شود. رنگ چَبیت اغلب راه راه قرمز است که گاه با حاشیههایی طلایی یا آبی رنگ تزیین میشود. نوعی شنل تشریفاتی شبه آستین دار (چیرتی) و نوع دیگر آن با آستینهای گشاد که کورته نام دارد، و کتی با ردیفی از صفحات نقرهای برجسته (چپ رَز) که سگک مانند لوزی شکلی (چَنه) در جلوی خود دارد، از دیگر لباسهای زنان ترکمنی است[۲][۳][۴].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ یادداشت مولف.
- ↑ Andrews, P. A. Costume,jewellery and harness, 1971, Pp. 70-124
- ↑ Andrews, P. A. Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XXVI
- ↑ Andrews, P. A. Crowning the bride some historical evidence on Turkmen women’s costume, Flok, (com for K. Ferdinand) XXXIII, 1991, Pp. 67-106
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
محمدرضا چیت ساز index.php?title=رده:پوشاک index.php?title=رده:جامعه و نظام اجتماعی