اسلام: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۳۲

اسلام، یکی از ادیان توحیدی که از حدود 610 م. به‌وسیله حضرت محمد بن عبدالله (ص) در مکه تبلیغ گردید و با گسترشی سریع و چشمگیر، در فاصله‌یی کم‌تر از نیم‌قرن دین غالب بر بخش وسیعی از آسیا و افریقا گشت. پیروان این دین مسلِم یا مسلمان خوانده می‌شوند.

در لغت به معنی تسلیم شدن است و در اصطلاح دانش کلام، در مقام قیاس با ایمان تفسیر می‌شود و با ایمان نسبت تساوی یا نسبت عام و خاص می‌یابد:

1) نسبت تساوی: به نظر اکثر اشاعره، اسلام همانند ایمان اقرار و تصدیق و نبوّت است و گردن نهادن به اوامر و نواهی الهی، بنابراین بین آن دو نسبت تساوی برقرار است و هر اسلامی، ایمان و هر ایمانی اسلام است^[۱]^[۲].

2) نسبت عام و خاص: به نظر اکثر شیعه و معتزله، نسبت بین ایمان و اسلام، عموم و خصوص مطلق است. بدین معنا که: هر ایمانی، اسلام هست، اما برخی از اسلام‌ها، که مبتنی بر قبول باطنی باورهاست، ایمان به شمار می‌آید و این از آن روست که اسلام، پذیرش ظاهری است^[۳]^[۲].

در آیات قرآن، اسلام به‌معنای انقیاد و گردن‌نهادن به حکم است و در کاربرد دینی آن، اشاره به تسلیم در برابر فرمان و حکم الهی است^[۴]. بنابر آیات قرآنی که اصیل‌ترین منبع شناخت دین اسلام است، این دین به هیچ‌روی میان پیامبران الهی جدایی قائل نیست^[۵]، بلکه در بیان قرآن، همه پیامبران مبلّغ دینی واحد با صورت‌های گوناگون بوده‌اند که همان دین اسلام بوده و تعلیم مشترک آن تسلیم در برابر فرمان خداوند یکتاست. بر این پایه، گاه در قرآن کریم از اسلام همان دین مشترک توحیدی یا به تعبیری دیگر «دین الله» اراده شده است که همه انبیا مبلغ آن‌اند و دینی جز آن نزد خداوند پذیرفته نیست^[۶] و والاترین نمونه آن دینی‌ست تکمیل‌کننده ادیان پیشین الهی که حضرت محمد (ص) به تبلیغ آن مبعوث شده و در طول 23 سال به ادای این رسالت اهتمام نموده است^[۷].

رابطه انسان با دین الهی در واژگان قرآن با تعابیری مختلف بیان شده است، اما از اشاره‌های قرآنی^[۸] چنین برمی‌آید که اسلام‌آوردن، مرحله‌یی آغازین در پذیرش دین الهی‌ست و لزوماً با ایمانی راسخ در قلب همراه نیست. همین نکته موجب شده است تا در دیدگاه برخی صاحب‌نظران، ایمان به‌عنوان مرتبه‌یی افضل از اسلام شناخته شود و بحثی تحت عنوان ایمان و اسلام در علم کلام اسلامی پدیدار گردد.

زندگی حضرت محمد (ص) از صدر اسلام مورد توجه و اهتمام مسلمانان قرار داشته است؛ با این همه، روایات بی‌شمار موجود در بیش‌تر جزئیات هم‌داستان نیستند و به‌ویژه آگاهی‌های ما در باب زندگی آن بزرگوار، پیش از بعثت، به تفصیلِ شرح سیره ایشان پس از بعثت نیست. به هر حال، آن‌چه از مطالعه و بررسی زندگی پیامبر اسلام در طول 63 سال در ذهن نقش می‌بندد، بازتابی از تصویر ظهور پیامبری الهی و سرگذشت شخصیتی‌ست که با پشت سر نهادن دشواری‌های بسیار، بی‌هیچ خستگی و ناامیدی به اصلاح جامعه دست زد و توانست جزیره‌العرب را متحد کند و آماده گستردن اسلام در بیرون از مرزهای عربستان شود و از آن مهم‌تر دیانتی را بنیاد نهد که اینک یکی از مهم‌ترین ادیان جهان به‌شمار می‌رود. تولد حضرت محمد (ص) بنابر بسیاری از روایات در 17 ربیع‌الاول عام‌الفیل (570 م.) یا به روایتی 12 همان ماه در تقویم عربی روی داد. پدر پیامبر، عبدالله، فرزند عبدالمطلب و مادرش آمنه دختر وهب، هر دو از قبیله بزرگ قریش بودند؛ قبیله‌یی که بزرگان آن از نفوذ فراوانی در مکه برخوردار بودند و بیش‌تر به بازرگانی اشتغال داشتند. عبدالله، پدر پیامبر، اندکی پیش از تولد فرزندش برای تجارت با کاروانی به شام رفت و در بازگشت بیمار شد و درگذشت. بنابر رسمی که در مکه رایج بود، محمد را به زنی به‌نام حلیمه سپردند تا در فضای ساده و پاک بادیه پرورش یابد. وی شش ساله بود که همراه مادر برای دیدار خویشان به یثرب (مدینه) رفت، اما آمنه نیز در بازگشت بیمار شد و درگذشت و او را در ابواء ـ نزدیک مدینه ـ به خاک سپردند. محمد از این پس در کنف حمایت جدّش عبدالمطلب قرار گرفت، اما او نیز در هشت سالگی درگذشت و سرپرستی محمد برعهده عمویش ابوطالب گذارده شد. ابوطالب در سرپرستی برادرزاده‌اش کوششی بلیغ می‌کرد. در سفری تجارتی به شام او را با خود همراه برد و هم در این سفر، راهبی بَحیرا نام نشانه‌های پیامبری را در او یافت و ابوطالب را از آن امر مطلع ساخت. حضرت محمد در چهل سالگی به پیامبری مبعوث شد و پس از چند سال تبلیغ در مکه، به شهر یثرب (مدینه النبی) هجرت کرد و عاقبت در همان شهر در سن 64 سالگی بدرود حیات گفت و در همان‌جا دفن گردید^[۹]^[۱۰].

نیز نگاه کنید به

مآخذ:

↑ تفتازانی، سعدالدین. شرح المقاصد فی الکلام. استانبول: چاپ سنگی، 1305ق، ص 2/255، 259-260.
↑ ^۲٫۰ ^۲٫۱ ابن حزم. الفصل فی الملل و الاهواء و النحل. بیروت: دارالمعرفة، 1975م، ص 3/225-226.
↑ رازی، ابوالفتوح. روح (= روض) الجنان و روح الجنان. تصحیح حاج میرزا ابوالحسن شعرانی، تهران: کتابفروشی اسلامیه، بی تا، ص 10/262-263.
↑ قرآن. سوره بقره، 2/112، 128.
↑ قرآن. سوره بقره، 2/136.
↑ قرآن. سوره آل عمران، 3/19، 83، 85؛ مائده، 5/44.
↑ قرآن. سوره مائده، 5/3.
↑ قرآن. سوره حجرات، 49/14.
↑ ابن‌هشام. السیره النبویه. به‌کوشش محمد سقا، قاهره: 1375 ق، 1/178 به بعد؛ 2/60 به بعد.
↑ تاریخ طبری. 2/298 به بعد.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسندگان مقاله

سید حسن امین و اصغر دادبه

تلخیص از دایره المعارف بزرگ اسلامی.

[1] تفتازانی، سعدالدین. شرح المقاصد فی الکلام. استانبول: چاپ سنگی، 1305ق، ص 2/255، 259-260.

[:0-2] ۲٫۰ ^۲٫۱ ابن حزم. الفصل فی الملل و الاهواء و النحل. بیروت: دارالمعرفة، 1975م، ص 3/225-226.

[3] رازی، ابوالفتوح. روح (= روض) الجنان و روح الجنان. تصحیح حاج میرزا ابوالحسن شعرانی، تهران: کتابفروشی اسلامیه، بی تا، ص 10/262-263.

[4] قرآن. سوره بقره، 2/112، 128.

[5] قرآن. سوره بقره، 2/136.

[6] قرآن. سوره آل عمران، 3/19، 83، 85؛ مائده، 5/44.

[7] قرآن. سوره مائده، 5/3.

[8] قرآن. سوره حجرات، 49/14.

[9] ابن‌هشام. السیره النبویه. به‌کوشش محمد سقا، قاهره: 1375 ق، 1/178 به بعد؛ 2/60 به بعد.

[10] تاریخ طبری. 2/298 به بعد.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''اسلام'''، در لغت به معني تسليم شدن است و در اصطلاح دانش كلام، در مقام قياس با ايمان تفسير مي‌شود و با ايمان نسبت تساوي يا نسبت عام و خاص مي‌يابد:
+'''اسلام'''، یکی از ادیان توحیدی که از حدود 610 م. به‌وسیله حضرت محمد بن عبدالله (ص) در [[مکه]] تبلیغ گردید و با گسترشی سریع و چشمگیر، در فاصله‌یی کم‌تر از نیم‌قرن دین غالب بر بخش وسیعی از آسیا و افریقا گشت. پیروان این دین مسلِم یا مسلمان خوانده می‌شوند.
-)   نسبت تساوي: به نظر اكثر اشاعره، اسلام همانند ايمان اقرار و تصديق و نبوّت است و گردن نهادن به اوامر و نواهي الهي، بنابراين بين آن دو نسبت تساوي برقرار است و هر اسلامي، ايمان و هر ايماني اسلام است.<sup>(1)</sup>
+در لغت به معنی تسلیم شدن است و در اصطلاح دانش کلام، در مقام قیاس با ایمان تفسیر می‌شود و با ایمان نسبت تساوی یا نسبت عام و خاص می‌یابد:
-)   نسبت عام و خاص: به نظر اكثر شيعه و معتزله، نسبت بين ايمان و اسلام، عموم و خصوص مطلق است. بدين معنا كه: هر ايماني، اسلام هست، اما برخي از اسلام‌ها، كه مبتني بر قبول باطني باورهاست، ايمان به شمار مي‌آيد و اين از آن روست كه اسلام، پذيرش ظاهري است.<sup>(2)</sup>]← ايمان[
+)   نسبت تساوی: به نظر اکثر اشاعره، اسلام همانند ایمان اقرار و تصدیق و نبوّت است و گردن نهادن به اوامر و نواهی الهی، بنابراین بین آن دو نسبت تساوی برقرار است و هر اسلامی، ایمان و هر ایمانی اسلام است<ref>تفتازانی، سعدالدین. '''''شرح المقاصد فی الکلام'''''. استانبول: چاپ سنگی، 1305ق، ص 2/255، 259-260.</ref><ref name=":0">ابن حزم. '''''الفصل فی الملل و الاهواء و النحل'''''. بیروت: دارالمعرفة، 1975م، ص 3/225-226.</ref>.
+)   نسبت عام و خاص: به نظر اکثر شیعه و معتزله، نسبت بین ایمان و اسلام، عموم و خصوص مطلق است. بدین معنا که: هر ایمانی، اسلام هست، اما برخی از اسلام‌ها، که مبتنی بر قبول باطنی باورهاست، ایمان به شمار می‌آید و این از آن روست که اسلام، پذیرش ظاهری است<ref>رازی، ابوالفتوح. '''''روح (= روض) الجنان و روح الجنان'''''. تصحیح حاج میرزا ابوالحسن شعرانی، تهران: کتابفروشی اسلامیه، بی تا، ص 10/262-263.</ref><ref name=":0" />.
-'''مآخذ:'''
+در آیات قرآن، اسلام به‌معنای انقیاد و گردن‌نهادن به حکم است و در کاربرد دینی آن، اشاره به تسلیم در برابر فرمان و حکم الهی است<ref>'''''قرآن.''''' سوره بقره، 2/112، 128.</ref>. بنابر آیات قرآنی که اصیل‌ترین منبع شناخت دین اسلام است، این دین به هیچ‌روی میان پیامبران الهی جدایی قائل نیست<ref> '''''قرآن.''''' سوره بقره، 2/136.</ref>، بلکه در بیان قرآن، همه پیامبران مبلّغ دینی واحد با صورت‌های گوناگون بوده‌اند که همان دین اسلام بوده و تعلیم مشترک آن تسلیم در برابر فرمان خداوند یکتاست. بر این پایه، گاه در قرآن کریم از اسلام همان دین مشترک توحیدی یا به تعبیری دیگر «دین الله» اراده شده است که همه انبیا مبلغ آن‌اند و دینی جز آن نزد خداوند پذیرفته نیست<ref>'''''قرآن.''''' سوره آل عمران، 3/19، 83، 85؛ مائده، 5/44.</ref> و والاترین نمونه آن دینی‌ست تکمیل‌کننده ادیان پیشین الهی که حضرت محمد (ص) به تبلیغ آن مبعوث شده و در طول 23 سال به ادای این رسالت اهتمام نموده است<ref>'''''قرآن.''''' سوره مائده، 5/3.</ref>.
--    تفتازاني، سعدالدين. '''''شرح المقاصد في الكلام'''''. استانبول: چاپ سنگي، 1305ق، ص 2/255، 259-260؛ ابن حزم. '''''الفصل في الملل و الاهواء و النحل'''''. بيروت: دارالمعرفة، 1975م، ص 3/225-226.
+رابطه انسان با دین الهی در واژگان قرآن با تعابیری مختلف بیان شده است، اما از اشاره‌های قرآنی<ref>'''''قرآن.''''' سوره حجرات، 49/14.</ref> چنین برمی‌آید که اسلام‌آوردن، مرحله‌یی آغازین در پذیرش دین الهی‌ست و لزوماً با ایمانی راسخ در قلب همراه نیست. همین نکته موجب شده است تا در دیدگاه برخی صاحب‌نظران، ایمان به‌عنوان مرتبه‌یی افضل از اسلام شناخته شود و بحثی تحت عنوان ایمان و اسلام در علم کلام اسلامی پدیدار گردد.
--    رازي، ابوالفتوح. '''''روح (= روض) الجنان و روح الجنان'''''. تصحيح حاج ميرزا ابوالحسن شعراني، تهران: كتابفروشي اسلاميه، بي تا، ص 10/262-263؛ ابن حزم. '''''الفصل في الملل و الاهواء و النحل'''''. همانجا.
+زندگی حضرت محمد (ص) از صدر اسلام مورد توجه و اهتمام مسلمانان قرار داشته است؛ با این همه، روایات بی‌شمار موجود در بیش‌تر جزئیات هم‌داستان نیستند و به‌ویژه آگاهی‌های ما در باب زندگی آن بزرگوار، پیش از بعثت، به تفصیلِ شرح سیره ایشان پس از بعثت نیست. به هر حال، آن‌چه از مطالعه و بررسی زندگی پیامبر اسلام در طول 63 سال در ذهن نقش می‌بندد، بازتابی از تصویر ظهور پیامبری الهی و سرگذشت شخصیتی‌ست که با پشت سر نهادن دشواری‌های بسیار، بی‌هیچ خستگی و ناامیدی به اصلاح جامعه دست زد و توانست جزیره‌العرب را متحد کند و آماده گستردن اسلام در بیرون از مرزهای عربستان شود و از آن مهم‌تر دیانتی را بنیاد نهد که اینک یکی از مهم‌ترین ادیان جهان به‌شمار می‌رود. تولد حضرت محمد (ص) بنابر بسیاری از روایات در 17 ربیع‌الاول عام‌الفیل (570 م.) یا به روایتی 12 همان ماه در تقویم عربی روی داد. پدر پیامبر، عبدالله، فرزند عبدالمطلب و مادرش آمنه دختر وهب، هر دو از قبیله بزرگ قریش بودند؛ قبیله‌یی که بزرگان آن از نفوذ فراوانی در مکه برخوردار بودند و بیش‌تر به بازرگانی اشتغال داشتند. عبدالله، پدر پیامبر، اندکی پیش از تولد فرزندش برای تجارت با کاروانی به شام رفت و در بازگشت بیمار شد و درگذشت. بنابر رسمی که در [[مکه]] رایج بود، محمد را به زنی به‌نام حلیمه سپردند تا در فضای ساده و پاک بادیه پرورش یابد. وی شش ساله بود که همراه مادر برای دیدار خویشان به یثرب ([[مدینه]]) رفت، اما آمنه نیز در بازگشت بیمار شد و درگذشت و او را در ابواء ـ نزدیک مدینه ـ به خاک سپردند. محمد از این پس در کنف حمایت جدّش عبدالمطلب قرار گرفت، اما او نیز در هشت سالگی درگذشت و سرپرستی محمد برعهده عمویش ابوطالب گذارده شد. ابوطالب در سرپرستی برادرزاده‌اش کوششی بلیغ می‌کرد. در سفری تجارتی به شام او را با خود همراه برد و هم در این سفر، راهبی بَحیرا نام نشانه‌های پیامبری را در او یافت و ابوطالب را از آن امر مطلع ساخت. حضرت محمد در چهل سالگی به پیامبری مبعوث شد و پس از چند سال تبلیغ در مکه، به شهر یثرب (مدینه النبی) هجرت کرد و عاقبت در همان شهر در سن 64 سالگی بدرود حیات گفت و در همان‌جا دفن گردید<ref>ابن‌هشام. '''''السیره النبویه'''''. به‌کوشش محمد سقا، قاهره: 1375 ق، 1/178 به بعد؛ 2/60 به بعد.</ref><ref>تاریخ طبری. 2/298 به بعد.</ref>.
-اصغر دادبه
+== نیز نگاه کنید به ==
+* [[اعتقاد]]
-'''اسلام'''، يكي از اديان توحيدي كه از حدود 610 م. به‌وسيلة حضرت محمد بن عبدالله (ص) در مكه تبليغ گرديد و با گسترشي سريع و چشمگير، در فاصله‌يي كم‌تر از نيم‌قرن دين غالب بر بخش وسيعي از آسيا و افريقا گشت. پيروان اين دين مسلِم يا مسلمان خوانده مي‌شوند.
+* [[آخرت]]
+* [[امامت]]
-اسلام در لغت به‌معناي انقياد و گردن‌نهادن به حكم است و در كاربرد ديني آن، اشاره به تسليم در برابر فرمان و حكم الهي است.<sup>1</sup> بنابر آيات قرآني كه اصيل‌ترين منبع شناخت دين اسلام است، اين دين به هيچ‌روي ميان پيامبران الهي جدايي قائل نيست،<sup>2</sup> بلكه در بيان قرآن، همة پيامبران مبلّغ ديني واحد با صورت‌هاي گوناگون بوده‌اند كه همان دين اسلام بوده و تعليم مشترك آن تسليم در برابر فرمان خداوند يكتاست. بر اين پايه، گاه در قرآن كريم از اسلام همان دين مشترك توحيدي يا به تعبيري ديگر «دين الله» اراده شده است كه همة انبيا مبلغ آن‌اند و ديني جز آن نزد خداوند پذيرفته نيست<sup>3</sup> و والاترين نمونة آن ديني‌ست تكميل‌كنندة اديان پيشين الهي كه حضرت محمد (ص) به تبليغ آن مبعوث شده و در طول 23 سال به اداي اين رسالت اهتمام نموده است.<sup>4</sup>
-رابطة انسان با دين الهي در واژگان قرآن با تعابيري مختلف بيان شده است، اما از اشاره‌هاي قرآني<sup>5</sup> چنين برمي‌آيد كه اسلام‌آوردن، مرحله‌يي آغازين در پذيرش دين الهي‌ست و لزوماً با ايماني راسخ در قلب همراه نيست. همين نكته موجب شده است تا در ديدگاه برخي صاحب‌نظران، ايمان به‌عنوان مرتبه‌يي افضل از اسلام شناخته شود و بحثي تحت عنوان ايمان و اسلام در علم كلام اسلامي پديدار گردد.
-زندگي حضرت محمد (ص) از صدر اسلام مورد توجه و اهتمام مسلمانان قرار داشته است؛ با اين همه، روايات بي‌شمار موجود در بيش‌تر جزئيات هم‌داستان نيستند و به‌ويژه آگاهي‌هاي ما در باب زندگي آن بزرگوار، پيش از بعثت، به تفصيلِ شرح سيرة ايشان پس از بعثت نيست. به هر حال، آن‌چه از مطالعه و بررسي زندگي پيامبر اسلام در طول 63 سال در ذهن نقش مي‌بندد، بازتابي از تصوير ظهور پيامبري الهي و سرگذشت شخصيتي‌ست كه با پشت سر نهادن دشواري‌هاي بسيار، بي‌هيچ خستگي و نااميدي به اصلاح جامعه دست زد و توانست جزيرة‌العرب را متحد كند و آمادة گستردن اسلام در بيرون از مرزهاي عربستان شود و از آن مهم‌تر ديانتي را بنياد نهد كه اينك يكي از مهم‌ترين اديان جهان به‌شمار مي‌رود. تولد حضرت محمد (ص) بنابر بسياري از روايات در 17 ربيع‌الاول عام‌الفيل (570 م.) يا به روايتي 12 همان ماه در تقويم عربي روي داد. پدر پيامبر، عبدالله، فرزند عبدالمطلب و مادرش آمنه دختر وهب، هر دو از قبيلة بزرگ قريش بودند؛ قبيله‌يي كه بزرگان آن از نفوذ فراواني در مكه برخوردار بودند و بيش‌تر به بازرگاني اشتغال داشتند. عبدالله، پدر پيامبر، اندكي پيش از تولد فرزندش براي تجارت با كارواني به شام رفت و در بازگشت بيمار شد و درگذشت. بنابر رسمي كه در مكه رايج بود، محمد را به زني به‌نام حليمه سپردند تا در فضاي ساده و پاك باديه پرورش يابد. وي شش ساله بود كه همراه مادر براي ديدار خويشان به يثرب (مدينه) رفت، اما آمنه نيز در بازگشت بيمار شد و درگذشت و او را در ابواء ـ نزديك مدينه ـ به خاك سپردند. محمد از اين پس در كنف حمايت جدّش عبدالمطلب قرار گرفت، اما او نيز در هشت سالگي درگذشت و سرپرستي محمد برعهدة عمويش ابوطالب گذارده شد. ابوطالب در سرپرستي برادرزاده‌اش كوششي بليغ مي‌كرد. در سفري تجارتي به شام او را با خود همراه برد و هم در اين سفر، راهبي بَحيرا نام نشانه‌هاي پيامبري را در او يافت و ابوطالب را از آن امر مطلع ساخت. حضرت محمد در چهل سالگي به پيامبري مبعوث شد و پس از چند سال تبليغ در مكه، به شهر يثرب (مدينة النبي) هجرت كرد و عاقبت در همان شهر در سن 64 سالگي بدرود حيات گفت و در همان‌جا دفن گرديد.<sup>6</sup>
 == مآخذ: ==
-.    '''''قرآن.''''' سورﺓ بقره، 2/112، 128.
+<references />
-.    '''''قرآن.''''' سورﺓ بقره، 2/136.
-.    '''''قرآن.''''' سورﺓ آل عمران، 3/19، 83، 85؛ مائده، 5/44.
-.    '''''قرآن.''''' سورﺓ مائده، 5/3.
-.    '''''قرآن.''''' سورﺓ حجرات، 49/14.
-.    ابن‌هشام. '''''السيرﺓ النبويه'''''. به‌كوشش محمد سقا، قاهره: 1375 ق، 1/178 به بعد؛ 2/60 به بعد، طبري. '''''تاريخ'''''.
-/298 به بعد.
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
-تلخيص از: '''''دايرﺓالمعارف بزرگ اسلامي''.'''
+== نویسندگان مقاله ==
+سید حسن امین و اصغر دادبه
-سید حسن امین
+تلخیص از دایره المعارف بزرگ اسلامی.
+[[رده:عرفان، فلسفه و کلام]]
+[[رده:علوم اسلامی و حقوق فقهی]]