پرش به محتوا

مندائی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی « '''مندائي/ mændaηi/،''' از شاخة شمال غربي خانوادة زبان‌هاي سامي<sup>1</sup> و در كنار سرياني و بابلي متأخر [1] يكي از گونه‌هاي آرامي شرقي است.<sup>2</sup> مندائيان قومي هستند با قدمت حدود 1700 يا 1800 سال<sup>3</sup> با ديني مستقل كه در زمرة مذاهب گنوسي است<sup>4</sup> و عنا...» ایجاد کرد
 
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
 
(۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
   
   
'''مندائي/ mændaηi/،''' از شاخة شمال غربي خانوادة زبان‌هاي سامي<sup>1</sup> و در كنار سرياني و بابلي متأخر [1] يكي از گونه‌هاي آرامي شرقي است.<sup>2</sup>
'''[[مندائی]]/ mændaηi/،''' از شاخه شمال غربی خانواده زبان‌های سامی<ref>campbell, George. 2000. "Semitic Languages", '''''Compendium of the World’s Languages.''''' London & New York: Routledge, p. 1467.</ref> و در کنار سریانی و بابلی متأخر(Late Babylonian) یکی از گونه‌های آرامی شرقی است<ref name=":0">Buckley, Jorunn Jacobsen. 1987. "Mandaean Religion", '''''The Encyclopedia of Religion''''', edited by Mircea  Eliade, New York: Macmillan pulishing, p. 150.</ref>.


مندائيان قومي هستند با قدمت حدود 1700 يا 1800 سال<sup>3</sup> با ديني مستقل كه در زمرة مذاهب گنوسي است<sup>4</sup> و عناصري از اديان مسيحي و كليمي دارد و به دليل مجاورت جغرافيايي، از دين‌هاي ايراني نيز تأثير پذيرفته است.<sup>5</sup>
مندائیان قومی هستند با قدمت حدود 1700 یا 1800 سال<ref name=":0" /> با دینی مستقل که در زمره مذاهب گنوسی است<ref name=":1">  مصاحب، غلامحسین. 1374، '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، ج2، بخش1، ص2418.</ref> و عناصری از ادیان مسیحی و کلیمی دارد و به دلیل مجاورت جغرافیایی، از دین‌های ایرانی نیز تأثیر پذیرفته است<ref>Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", '''''Encyclopedia of Religion''''', edited by Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5634.</ref>.
[[پرونده:درفش؛ نماد دین مندائی.jpg|بندانگشتی|درفش؛ نماد دین مندائی، برگرفته از سایت ویکی شیعه،قابل بازیابی از[https://fa.wikishia.net/view/صابئین https://fa.wikishia.net]]]
این قوم امروزه ـ به طور عمده در جنوب عراق (به ویژه در شهر بصره) و در جنوب غربی ایران در [[استان خوزستان]] (به ویژه در شهرهای اهواز)، آبادان، خرمشهر و سربندر) سکونت دارند<ref name=":1" /><ref>برنجی، سلیم. 1367، '''''قوم از یاد رفته: کاوشی درباره قوم صابئین مندائی'''''. تهران: دنیای کتاب، ص83.</ref>.


اين قوم امروزه ـ به طور عمده در جنوب عراق (به ويژه در شهر بصره) و در جنوب غربي ايران در استان خوزستان (به ويژه در شهرهاي اهواز)، آبادان، خرمشهر و سربندر) سكونت دارند.<sup>7و6</sup>  
«[[مندائی]]»، نامی که مندائیان غالباً برای نامیدن خود و زبانشان به کار می‌برند، مشتق از واژه آرامی «مَندا» به معنای «معرفت» است. امروزه تعداد بسیار اندکی از این جمعیت که به طور عمده روحانیان مندائی و خانواده آنان هستند به این زبان تکلم می‌کنند<ref name=":2">عربستانی، مهرداد. 1383، '''''تعمیدیان غریب: مطالعه‌ای مردم‌شناختی در دین‌ورزی صابئین مندائی ایران'''''. تهران: نشر افکار و سازمان میراث فرهنگی کشور، ص255.</ref> (حدود 500 نفر)<ref name=":3">برگرفته از [https://www.ethnologue.com On web:www.Ethnologue.com]</ref> و مندائی برای سایر مندائیان فقط زبان انجام مناسک دینی است. زبان [[مندائی]] دو گونه دارد، یکی مندائی کلاسیک( Classical Mandaic) و دیگری مندائی نو(Modern Mandaic). مندائی کلاسیک زبان متون دینی و مندائی نو زبان محاوره عده قلیلی از مندائیان است. به دلایل تاریخی و جغرافیایی، مندائی کلاسیک در طول زمان از زبان‌های عربی و فارسی تأثیر پذیرفته و به تدریج در سطح واج‌ها و واژگان دچار تغییر شده است. پیدایش برخی واج‌های حلقی، مثلاً واج /?/ که در عربی موجود است و نیز برخی واج‌های ویژه فارسی، مثلاً واج /ž/ در مندائی نو نتیجه همین تأثیر است<ref name=":2" />. مندائی نو بسته به مکان رواج دارای چند گویش از جمله اهوازی، شوشتری و مندائیِ عراق است که تفاوت‌های اندکی با هم دارند<ref name=":3" /><ref>Macuch, Rudolf. 1965, '''''Handbook of Classical and Modern Mandaic'''''. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 312 – 313.</ref>. نظام آوایی مندائی نو از مندائی کلاسیک به مراتب پیچیده‌تر است و 32 همخوان، 12 واکه ساده و 6 واکه مرکب را در بر می‌گیرد<ref>Macuch, Rudolf. 1965, '''''Handbook of Classical and Modern Mandaic'''''. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 29.</ref>.


«مندائي»، نامي كه مندائيان غالباً براي ناميدن خود و زبانشان به كار مي‌برند، مشتق از واژة آرامي «مَندا» به معناي «معرفت» است. امروزه تعداد بسيار اندكي از اين جمعيت كه به طور عمده روحانيان مندائي و خانوادة آنان هستند به اين زبان تكلم مي‌كنند<sup>8</sup> (حدود 500 نفر)<sup>9</sup> و مندائي براي ساير مندائيان فقط زبان انجام مناسك ديني است. زبان مندائي دو گونه دارد، يكي مندائي كلاسيك[2] و ديگري مندائي نو[3]. مندائي كلاسيك زبان متون ديني و مندائي نو زبان محاورة عدة قليلي از مندائيان است. به دلايل تاريخي و جغرافيايي، مندائي كلاسيك در طول زمان از زبان‌هاي عربي و فارسي تأثير پذيرفته و به تدريج در سطح واج‌ها و واژگان دچار تغيير شده است. پيدايش برخي واج‌هاي حلقي، مثلاً واج /?/ كه در عربي موجود است و نيز برخي واج‌هاي ويژة فارسي، مثلاً واج /ž/ در مندائي نو نتيجة همين تأثير است.<sup>10</sup> مندائي نو بسته به مكان رواج داراي چند گويش از جمله اهوازي، شوشتري و مندائيِ عراق است كه تفاوت‌هاي اندكي با هم دارند.<sup>11و12</sup> نظام آوايي مندائي نو از مندائي كلاسيك به مراتب پيچيده‌تر است و 32 همخوان، 12 واكة ساده و 6 واكة مركب را در بر مي‌گيرد.<sup>13</sup>  
مندائی دو جنس دستوری مذکر و مؤنث، دو شمار مفرد و جمع و  سه حالت مطلق(absolutus)، مرکب(constructus) و تأکیدی(emphaticus) دارد و اسم در آن بسته به این موارد با ساختی مشابه سایر گویش‌های آرامی صرف می‌شود<ref>Macuch, Rudolf. 1965, '''''Handbook of Classical and Modern Mandaic'''''. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 206.</ref>. اما صرف اسامی از نظر حالت‌های فاعلی، مفعولی و اضافی در این زبان و دیگر اعضاء شاخه شمال غربی خانواده زبان‌های سامی از بین رفته است<ref>campbell, George. 2000. "Semitic Languages", '''''Compendium of the World’s Languages'''''. London & New York: Routledge, p. 1470.</ref>. در ترکیبات اضافی و وصفی، مضاف‌الیه و صفت بعد از اسم قرار می‌گیرند و با حرف ربط به آن متصل می‌شوند. به عنوان نمونه:<ref>عربستانی، مهرداد. 1383، '''''تعمیدیان غریب: مطالعه‌ای مردم‌شناختی در دین‌ورزی صابئین مندائی ایران'''''. تهران: نشر افکار و سازمان میراث فرهنگی کشور، ص257.</ref>  


مندائي دو جنس دستوري مذكر و مؤنث، دو شمار مفرد و جمع و  سه حالت مطلق[4]، مركب[5] و تأكيدي[6] دارد و اسم در آن بسته به اين موارد با ساختي مشابه ساير گويش‌هاي آرامي صرف مي‌شود.<sup>14</sup> اما صرف اسامي از نظر حالت‌هاي فاعلي، مفعولي و اضافي در اين زبان و ديگر اعضاء شاخة شمال غربي خانوادة زبان‌هاي سامي از بين رفته است.<sup>15</sup> در تركيبات اضافي و وصفي، مضاف‌اليه و صفت بعد از اسم قرار مي‌گيرند و با حرف ربط به آن متصل مي‌شوند. به عنوان نمونه:<sup>16</sup>
«بوی خوش»   riha zed basem                                        


«بوي خوش»   riha zed basem                                        
ترتیب قرار گرفتن ارکان جمله در جملات فعلی(verbal sentence)[[مندائی]] تا حد زیادی آزاد است و معمولاً واژه مؤکد در آغاز جمله قرار می‌گیرد، هر چند معمول‌ترین جایگاه نهاد، پیش از فعل و معمول‌ترین جایگاه مفعول پس از فعل است<ref>Macuch, Rudolf. 1965, '''''Handbook of Classical and Modern Mandaic'''''. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 443.</ref>. بنابراین، الگوی نحوی غالب در جمله‌های پایه به صورت: فاعل ـ فعل ـ مفعول است. خط مندائی که وسیله کتابت مندائی کلاسیک بوده، مشتق از خط آرامی است و در قرن اول هجری شمسی (قرن هفتم میلادی) در منطقه بصره ایجاد شده است<ref>Coulmas, Florian. 1999. '''''The Black well Encyclopedia of Writing Systems'''''. Oxford: Black well. P.</ref>. الفبای مندائی 23 حرف دارد و از راست به چپ نوشته می‌شود <ref>برنجی، سلیم. 1367، '''''قوم از یاد رفته: کاوشی درباره قوم صابئین مندائی'''''. تهران: دنیای کتاب، ص89.</ref>و حروف آن جز در مواردی خاص، به یکدیگر می‌چسبند. ویژگی منحصر به فرد خط مندائی درمیان خطوط آرامی آن است که هر واکه نویسه مجزای خود را دارد و برای خواندن صحیح واژه‌ها نیازی به استفاده از علائم زیر و زبری نیست<ref>Healey, John. F. 1996. The Early Alphabet", '''''Reading The Past: Ancien Writing from Cuneiform to the Alphabet'''''. Introduced by J. T. Hooker. Great  Britain: British Museum Press, P. 240.</ref>. البته تناظر یک به یک بین واج‌ها و نویسه‌های خط [[مندائی]] وجود ندارد گاهی خواندن صحیح یک واژه نیازمند آشنایی قبلی با تلفظ صحیح آن است<ref>عربستانی، مهرداد. 1383، '''''تعمیدیان غریب: مطالعه‌ای مردم‌شناختی در دین‌ورزی صابئین مندائی ایران'''''. تهران: نشر افکار و سازمان میراث فرهنگی کشور، ص257- 256.</ref>. امروزه از این خط تنها در نگارش متون دینی استفاده می‌شود و در موارد دیگر زبان [[مندائی]] را با حروف فارسی ـ عربی می‌نویسند<ref name=":4">عربستانی، مهرداد. 1383، '''''تعمیدیان غریب: مطالعه‌ای مردم‌شناختی در دین‌ورزی صابئین مندائی ایران'''''. تهران: نشر افکار و سازمان میراث فرهنگی کشور، ص260.</ref>.


ترتيب قرار گرفتن اركان جمله در جملات فعلي[7] مندائي تا حد زيادي آزاد است و معمولاً واژة مؤكد در آغاز جمله قرار مي‌گيرد، هر چند معمول‌ترين جايگاه نهاد، پيش از فعل و معمول‌ترين جايگاه مفعول پس از فعل است.<sup>17</sup> بنابراين، الگوي نحوي غالب در جمله‌هاي پايه به صورت: فاعل ـ فعل ـ مفعول است. خط مندائي كه وسيلة كتابت مندائي كلاسيك بوده، مشتق از خط آرامي است و در قرن اول هجري شمسي (قرن هفتم ميلادي) در منطقة بصره ايجاد شده است.<sup>18</sup> الفباي مندائي 23 حرف دارد و از راست به چپ نوشته مي‌شود<sup>19</sup> و حروف آن جز در مواردي خاص، به يكديگر مي‌چسبند. ويژگي منحصر به فرد خط مندائي درميان خطوط آرامي آن است كه هر واكه نويسة مجزاي خود را دارد و براي خواندن صحيح واژه‌ها نيازي به استفاده از علائم زير و زبري نيست.<sup>20</sup> البته تناظر يك به يك بين واج‌ها و نويسه‌هاي خط مندائي وجود ندارد گاهي خواندن صحيح يك واژه نيازمند آشنايي قبلي با تلفظ صحيح آن است.<sup>21</sup> امروزه از اين خط تنها در نگارش متون ديني استفاده مي‌شود و در موارد ديگر زبان مندائي را با حروف فارسي ـ عربي مي‌نويسند.<sup>22</sup>
ادبیات مندائی که صرفاً به دوره کلاسیک این زبان مربوط می‌شود<ref>برگرفته از  [https://mandaean.world On web: www.mandaeanworld.com]</ref> شامل متونی دینی است که به لحاظ اهمیت در یک مرتبه قرار نمی‌گیرند. تعیین دقیق قدمت ادبیات [[مندائی]] به دلیل نبود شواهد تاریخی امکان‌پذیر نیست<ref>Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", Encyclopedia of Religion, edited by: Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5638.</ref> اما به هر حال نمی‌توان آن را به پیش از هزاره اول میلادی منسوب کرد<ref>Brandt, w. 1974. "Mandaens". Encyclopedia of Religion and Ethics. Edited by: James Hasthings, Edinburgh: T & T. Clark, Vol. 8, P. 380.</ref>.کتاب مقدس مندائیان «گنزا ربّا» /genza ræbba/ به دو بخش راست و چپ تقسیم می‌شود<ref name=":4" /><ref>Brandt, w. 1974. "Mandaens". Encyclopedia of Religion and Ethics. Edited by: James Hasthings, Edinburgh: T & T. Clark, Vol. 8, P. 380.</ref>. گنزای راست منثور و بخش عمده گنزای چپ منظوم است<ref>Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", Encyclopedia of Religion, edited by: Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5635.</ref>. (← مندایی، دین) سایر متون [[مندائی]] به تعالیم دینی و نیز روش‌های اجرای مناسک مربوط می‌شود<ref name=":4" />. که هنوز به چاپ نرسیده و در صورت لزوم نسخه‌های دست‌نویس از آن‌ها تهیه می‌شود<ref>Drower, E. S. 1962. '''''The Mandaeans of Iraq and Iran'''''. Leiden: E. J. Brill, P. 20.</ref>.


ادبيات مندائي كه صرفاً به دورة كلاسيك اين زبان مربوط مي‌شود<sup>23</sup> شامل متوني ديني است كه به لحاظ اهميت در يك مرتبه قرار نمي‌گيرند. تعيين دقيق قدمت ادبيات مندائي به دليل نبود شواهد تاريخي امكان‌پذير نيست<sup>24</sup> اما به هر حال نمي‌توان آن را به پيش از هزارة اول ميلادي منسوب كرد.<sup>25</sup> كتاب مقدس مندائيان «گنزا ربّا» /genza ræbba/ به دو بخش راست و چپ تقسيم مي‌شود.<sup>26و27</sup> گنزاي راست منثور و بخش عمدة گنزاي چپ منظوم است.<sup>28</sup> (← مندايي، دين) ساير متون مندائي به تعاليم ديني و نيز روش‌هاي اجراي مناسك مربوط مي‌شود.<sup>29</sup> كه هنوز به چاپ نرسيده و در صورت لزوم نسخه‌هاي دست‌نويس از آن‌ها تهيه مي‌شود.<sup>30</sup>
امروزه [[مندائی]] نو به علت قلت گویشوران و نیز افزایش فشار دو زبان فارسی و عربی در معرض نابودی است.


امروزه مندائي نو به علت قلت گويشوران و نيز افزايش فشار دو زبان فارسي و عربي در معرض نابودي است.
== نیز نگاه کنید به ==


* [[مندائی، دین]]
* [[مانی]]
* [[زرتشت]]


'''مآخذ:'''
== '''مآخذ''' ==
<references />


1.    campbell, George. 2000. "Semitic Languages", '''''Compendium of the World’s Languages.''''' London & New York: Routledge, p. 1467.
== منبع اصلی ==
 
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
2.    Buckley, Jorunn Jacobsen. 1987. "Mandaean Religion", '''''The Encyclopedia of Religion''''', edited by Mircea  Eliade, New York: Macmillan pulishing, p. 150.
 
3.    Ibid.
 
4.    مصاحب، غلامحسين. 1374، '''''دايرةالمعارف فارسي'''''. تهران: شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي، ج2، بخش1، ص2418.
 
5.    Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", '''''Encyclopedia of Religion''''', edited by Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5634.
 
6.    مصاحب، غلامحسين. 1374، '''''دايرةالمعارف فارسي'''''. ص2418.
 
7.    برنجي، سليم. 1367، '''''قوم از ياد رفته: كاوشي دربارة قوم صابئين مندائي'''''. تهران: دنياي كتاب، ص83.
 
8.    عربستاني، مهرداد. 1383، '''''تعميديان غريب: مطالعه‌اي مردم‌شناختي در دين‌ورزي صابئين مندائي ايران'''''. تهران: نشر افكار و سازمان ميراث فرهنگي كشور، ص255.
 
9.    On web:www.Ethnologue.com
 
10.  عربستاني، همان.
 
11. On web:www.Ethnologue.com
 
12. Macuch, Rudolf. 1965, '''''Handbook of Classical and Modern Mandaic'''''. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 312 – 313.
 
13. Ibid, p. 29.
 
14.  Ibid, p. 206..
 
15.  campbell, George. 2000. "Semitic Languages", '''''Compendium of the World’s Languages'''''. London & New York: Routledge, p. 1470.
 
16.  عربستاني، مهرداد. همان، ص257.
 
17. Macuch, Rudolf. 1965, '''''Handbook of Classical and Modern Mandaic'''''. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 443.
 
18. Coulmas, Florian. 1999. '''''The Black well Encyclopedia of Writing Systems'''''. Oxford: Black well. P. ?.
 
19.  برنجي، سليم. 1367، '''''قوم از ياد رفته: كاوشي دربارة قوم صابئين مندائي'''''. تهران: دنياي كتاب، ص89.
 
20.  Healey, John. F. 1996. The Early Alphabet", '''''Reading The Past: Ancien Writing from Cuneiform to the Alphabet'''''. Introduced by J. T. Hooker. Great  Britain: British Museum Press, P. 240.
 
21.  عربستاني، همان، ص257- 256.
 
22.  همان، ص260.
 
23. On web: www.mandaeanworld.com
 
24.  Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", Encyclopedia of Religion, edited by: Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5638.
 
25.  Brandt, w. 1974. "Mandaens". Encyclopedia of Religion and Ethics. Edited by: James Hasthings, Edinburgh: T & T. Clark, Vol. 8, P. 386.
 
26.  عربستاني، همان ، ص23.
 
27.  Brandt, w. 1974. "Mandaens". Encyclopedia of Religion and Ethics. Edited by: James Hasthings, Edinburgh: T & T. Clark, Vol. 8, P. 380.
 
28.  Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", Encyclopedia of Religion, edited by: Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5635.
 
29.  عربستاني، همان، ص23.
 
30.  Drower, E. S. 1962. '''''The Mandaeans of Iraq and Iran'''''. Leiden: E. J. Brill, P. 20.
----[1]. Late Babylonian
 
[2]. Classical Mandaic
 
[3]. Modern Mandaic
 
[4]. absolutus
 
[5]. constructus
 
[6]. emphaticus
 
[7]. verbal sentence


== پیوند به بیرون ==
مندائیان، سایت [https://fa.wikishia.net ویکی شیعه] ، قابل بازیابی از [https://fa.wikishia.net/ view/صابئین/https://fa.wikishia.net]


== نویسنده مقاله ==
فریار اخلاقی
فریار اخلاقی
[[رده:تاریخ]]
[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]
[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
[[رده:زبان شناسی]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۴

مندائی/ mændaηi/، از شاخه شمال غربی خانواده زبان‌های سامی[۱] و در کنار سریانی و بابلی متأخر(Late Babylonian) یکی از گونه‌های آرامی شرقی است[۲].

مندائیان قومی هستند با قدمت حدود 1700 یا 1800 سال[۲] با دینی مستقل که در زمره مذاهب گنوسی است[۳] و عناصری از ادیان مسیحی و کلیمی دارد و به دلیل مجاورت جغرافیایی، از دین‌های ایرانی نیز تأثیر پذیرفته است[۴].

درفش؛ نماد دین مندائی، برگرفته از سایت ویکی شیعه،قابل بازیابی ازhttps://fa.wikishia.net

این قوم امروزه ـ به طور عمده در جنوب عراق (به ویژه در شهر بصره) و در جنوب غربی ایران در استان خوزستان (به ویژه در شهرهای اهواز)، آبادان، خرمشهر و سربندر) سکونت دارند[۳][۵].

«مندائی»، نامی که مندائیان غالباً برای نامیدن خود و زبانشان به کار می‌برند، مشتق از واژه آرامی «مَندا» به معنای «معرفت» است. امروزه تعداد بسیار اندکی از این جمعیت که به طور عمده روحانیان مندائی و خانواده آنان هستند به این زبان تکلم می‌کنند[۶] (حدود 500 نفر)[۷] و مندائی برای سایر مندائیان فقط زبان انجام مناسک دینی است. زبان مندائی دو گونه دارد، یکی مندائی کلاسیک( Classical Mandaic) و دیگری مندائی نو(Modern Mandaic). مندائی کلاسیک زبان متون دینی و مندائی نو زبان محاوره عده قلیلی از مندائیان است. به دلایل تاریخی و جغرافیایی، مندائی کلاسیک در طول زمان از زبان‌های عربی و فارسی تأثیر پذیرفته و به تدریج در سطح واج‌ها و واژگان دچار تغییر شده است. پیدایش برخی واج‌های حلقی، مثلاً واج /?/ که در عربی موجود است و نیز برخی واج‌های ویژه فارسی، مثلاً واج /ž/ در مندائی نو نتیجه همین تأثیر است[۶]. مندائی نو بسته به مکان رواج دارای چند گویش از جمله اهوازی، شوشتری و مندائیِ عراق است که تفاوت‌های اندکی با هم دارند[۷][۸]. نظام آوایی مندائی نو از مندائی کلاسیک به مراتب پیچیده‌تر است و 32 همخوان، 12 واکه ساده و 6 واکه مرکب را در بر می‌گیرد[۹].

مندائی دو جنس دستوری مذکر و مؤنث، دو شمار مفرد و جمع و  سه حالت مطلق(absolutus)، مرکب(constructus) و تأکیدی(emphaticus) دارد و اسم در آن بسته به این موارد با ساختی مشابه سایر گویش‌های آرامی صرف می‌شود[۱۰]. اما صرف اسامی از نظر حالت‌های فاعلی، مفعولی و اضافی در این زبان و دیگر اعضاء شاخه شمال غربی خانواده زبان‌های سامی از بین رفته است[۱۱]. در ترکیبات اضافی و وصفی، مضاف‌الیه و صفت بعد از اسم قرار می‌گیرند و با حرف ربط به آن متصل می‌شوند. به عنوان نمونه:[۱۲]

«بوی خوش»   riha zed basem                                        

ترتیب قرار گرفتن ارکان جمله در جملات فعلی(verbal sentence)مندائی تا حد زیادی آزاد است و معمولاً واژه مؤکد در آغاز جمله قرار می‌گیرد، هر چند معمول‌ترین جایگاه نهاد، پیش از فعل و معمول‌ترین جایگاه مفعول پس از فعل است[۱۳]. بنابراین، الگوی نحوی غالب در جمله‌های پایه به صورت: فاعل ـ فعل ـ مفعول است. خط مندائی که وسیله کتابت مندائی کلاسیک بوده، مشتق از خط آرامی است و در قرن اول هجری شمسی (قرن هفتم میلادی) در منطقه بصره ایجاد شده است[۱۴]. الفبای مندائی 23 حرف دارد و از راست به چپ نوشته می‌شود [۱۵]و حروف آن جز در مواردی خاص، به یکدیگر می‌چسبند. ویژگی منحصر به فرد خط مندائی درمیان خطوط آرامی آن است که هر واکه نویسه مجزای خود را دارد و برای خواندن صحیح واژه‌ها نیازی به استفاده از علائم زیر و زبری نیست[۱۶]. البته تناظر یک به یک بین واج‌ها و نویسه‌های خط مندائی وجود ندارد گاهی خواندن صحیح یک واژه نیازمند آشنایی قبلی با تلفظ صحیح آن است[۱۷]. امروزه از این خط تنها در نگارش متون دینی استفاده می‌شود و در موارد دیگر زبان مندائی را با حروف فارسی ـ عربی می‌نویسند[۱۸].

ادبیات مندائی که صرفاً به دوره کلاسیک این زبان مربوط می‌شود[۱۹] شامل متونی دینی است که به لحاظ اهمیت در یک مرتبه قرار نمی‌گیرند. تعیین دقیق قدمت ادبیات مندائی به دلیل نبود شواهد تاریخی امکان‌پذیر نیست[۲۰] اما به هر حال نمی‌توان آن را به پیش از هزاره اول میلادی منسوب کرد[۲۱].کتاب مقدس مندائیان «گنزا ربّا» /genza ræbba/ به دو بخش راست و چپ تقسیم می‌شود[۱۸][۲۲]. گنزای راست منثور و بخش عمده گنزای چپ منظوم است[۲۳]. (← مندایی، دین) سایر متون مندائی به تعالیم دینی و نیز روش‌های اجرای مناسک مربوط می‌شود[۱۸]. که هنوز به چاپ نرسیده و در صورت لزوم نسخه‌های دست‌نویس از آن‌ها تهیه می‌شود[۲۴].

امروزه مندائی نو به علت قلت گویشوران و نیز افزایش فشار دو زبان فارسی و عربی در معرض نابودی است.

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ campbell, George. 2000. "Semitic Languages", Compendium of the World’s Languages. London & New York: Routledge, p. 1467.
  2. ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ Buckley, Jorunn Jacobsen. 1987. "Mandaean Religion", The Encyclopedia of Religion, edited by Mircea Eliade, New York: Macmillan pulishing, p. 150.
  3. ↑ ۳٫۰ ۳٫۱   مصاحب، غلامحسین. 1374، دایرهالمعارف فارسی. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، ج2، بخش1، ص2418.
  4. ↑ Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", Encyclopedia of Religion, edited by Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5634.
  5. ↑ برنجی، سلیم. 1367، قوم از یاد رفته: کاوشی درباره قوم صابئین مندائی. تهران: دنیای کتاب، ص83.
  6. ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ عربستانی، مهرداد. 1383، تعمیدیان غریب: مطالعه‌ای مردم‌شناختی در دین‌ورزی صابئین مندائی ایران. تهران: نشر افکار و سازمان میراث فرهنگی کشور، ص255.
  7. ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ برگرفته از On web:www.Ethnologue.com
  8. ↑ Macuch, Rudolf. 1965, Handbook of Classical and Modern Mandaic. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 312 – 313.
  9. ↑ Macuch, Rudolf. 1965, Handbook of Classical and Modern Mandaic. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 29.
  10. ↑ Macuch, Rudolf. 1965, Handbook of Classical and Modern Mandaic. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 206.
  11. ↑ campbell, George. 2000. "Semitic Languages", Compendium of the World’s Languages. London & New York: Routledge, p. 1470.
  12. ↑ عربستانی، مهرداد. 1383، تعمیدیان غریب: مطالعه‌ای مردم‌شناختی در دین‌ورزی صابئین مندائی ایران. تهران: نشر افکار و سازمان میراث فرهنگی کشور، ص257.
  13. ↑ Macuch, Rudolf. 1965, Handbook of Classical and Modern Mandaic. Berlin: Walter de Gruyter & co. p. 443.
  14. ↑ Coulmas, Florian. 1999. The Black well Encyclopedia of Writing Systems. Oxford: Black well. P.
  15. ↑ برنجی، سلیم. 1367، قوم از یاد رفته: کاوشی درباره قوم صابئین مندائی. تهران: دنیای کتاب، ص89.
  16. ↑ Healey, John. F. 1996. The Early Alphabet", Reading The Past: Ancien Writing from Cuneiform to the Alphabet. Introduced by J. T. Hooker. Great Britain: British Museum Press, P. 240.
  17. ↑ عربستانی، مهرداد. 1383، تعمیدیان غریب: مطالعه‌ای مردم‌شناختی در دین‌ورزی صابئین مندائی ایران. تهران: نشر افکار و سازمان میراث فرهنگی کشور، ص257- 256.
  18. ↑ ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ عربستانی، مهرداد. 1383، تعمیدیان غریب: مطالعه‌ای مردم‌شناختی در دین‌ورزی صابئین مندائی ایران. تهران: نشر افکار و سازمان میراث فرهنگی کشور، ص260.
  19. ↑ برگرفته از On web: www.mandaeanworld.com
  20. ↑ Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", Encyclopedia of Religion, edited by: Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5638.
  21. ↑ Brandt, w. 1974. "Mandaens". Encyclopedia of Religion and Ethics. Edited by: James Hasthings, Edinburgh: T & T. Clark, Vol. 8, P. 380.
  22. ↑ Brandt, w. 1974. "Mandaens". Encyclopedia of Religion and Ethics. Edited by: James Hasthings, Edinburgh: T & T. Clark, Vol. 8, P. 380.
  23. ↑ Buckley, Jorunn Jacobsen and Ezio Albrile. 2005. "Mandaean Religion", Encyclopedia of Religion, edited by: Lindsay Jones, New York: Thomson Gale, Vol. 8, p. 5635.
  24. ↑ Drower, E. S. 1962. The Mandaeans of Iraq and Iran. Leiden: E. J. Brill, P. 20.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

پیوند به بیرون

مندائیان، سایت ویکی شیعه ، قابل بازیابی از view/صابئین/https://fa.wikishia.net

نویسنده مقاله

فریار اخلاقی

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=مندائی&oldid=7261»