پوشاک خوافی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۴۲

پوشاک خوافی، لباس شاخص مردم بومی خواف که در بخش شمال شرقی ایران و در استان خراسان جنوبی زندگی می‌کنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسی شده است.

لباس مردانه

مردان کلاهی مخملی به نام «قُرص»که حاشیه‌دوزی و آینه‌کاری شده و نیز کلاه‌های نمدی بر سر می‌گذارند. روی کلاه را اغلب با شال سفید منگوله داری به طول 7 تا 10 متر می‌پیچند. این شال را در بخش‌های جنوبی‌تر خراسان (بیرجند) که به رنگ‌های سفید، سیاه، و یا زرد است، و از بالای سربه زیر چانه برده می‌شود، «لَمبوته» می‌گویند.

پیراهن گشادی می‌پوشند که تا زانوان‌شان می‌رسد. این پیراهن را با حدود 5 متر پارچه به رنگ سفید و آبی می‌دوزند، و دو چاک در پهلوهای آن دیده می‌گذارند. این پیراهن اغلب بی یقه است اما روی شانه آن درز دگمه‌داری می‌گذارند. به نوعی از لمبوته که بالاتنه‌اش تنگ‌تر و چسبان است و در پهلوها و قسمت پایین آن در پشت، چین‌های لَختی دارد، «چِِلْتِلیز» می‌گویند. روی سینه و سرآستین‌های آن دگمه می‌خورد و با سوزن‌دوزی و «تِلیزه» (چین‌خوردگی) تزیین شده است. شلوار مردان گشاد و دمپای آن حاشیه‌دوزی شده و به طرف پایین و مچ پا تنگ می‌شود. روی لباس جلیقه و روی جلیقه، گاهی کتی بی یقه می‌پوشند. ساق پا و نیز ساعدهای دست را غالباً با نوارهایی می‌پیچند. در بخش‌های غربی‌تر منطقه (گُناباد) مردان گاهی نوعی عبای گشاد که در پهلو چاک دار به تن می‌کنند.

لباس زنانه

زنان روسری نخی بسیار نازکی که گاهی لبه‌های ریشه ای دارد بر سر می‌گذارند و رویش دستمال کوچک و سیاه ابریشمی که حاشیه سبز و قرمز دارد، می‌پیچند و دو گوشه‌اش را روی پیشانی می‌بندند. در زیر آن کلاه پارچه‌ای کوچکی که رشته‌هایی از پولک و سکه‌های نقره دور آن بسته شده است و «سَریزه» نام دارد، بر سر می‌نهند. پیراهن زنان ساده و آستین بلند و قد آن تا زانو است. پهلوهای این پیراهن چاک دار یقه‌اش گرد و روی سینه آن دگمه خور و جلوباز است. نوعی از این پیراهن حاشیه‌دوزی و پولک دوزی شده است. جلیقه ای روی پیراهن می‌پوشند، که جلیقه زنان جوان اغلب قرمز و سالخوردگان بیشتر سیاه است. در فصل سرما یل می‌پوشند که نیم تنه مخملی آستین دار با لبه و مچ‌های یل حاشیه‌دوزی شده ابریشمی است. شلوارشان (قَدَک) مانند شلوار مردان گشاد و پف کرده، اما پاچه‌های آن اغلب با الیاف طلایی و پولکدوزی تزیین شده است. در جشن‌ها شلوار تنگ‌تری می‌پوشند که «نظامی» نام دارد. دامن کوتاه (شلیته) آنان از نوار‌های پهن پارچه‌ای دوخته شده و تا زانو می‌رسد و به نشیمنگاه می‌چسبد. این دامن در جلو با دو دگمه بسته می‌شود و پایین آن بسیار پُرچین است که به حدود 10 متر پارچه نیاز دارد. چادر زنان «چرشَو» از پارچه چهارخانه آبی دوخته می‌شود و گاه لبه‌ای حاشیه‌دار به آن می‌دوزند. نوع دیگر چادر را که نخی است «اَفَندی» می‌گویند^[۱].

نیز نگاه کنید به

استان خراسان جنوبی

مآخذ

↑ Beyhaqi, H. A. Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XX

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

حسینعلی بیهقی

تلخیص محمدرضا چیت ساز

[1] Beyhaqi, H. A. Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XX

[۱]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''پوشاك خوافي'''، لباس شاخص مردم بومی خواف كه در بخش شمال شرقي ايران و در استان خراسان جنوبي زندگي مي‌كنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسي شده است.
+'''پوشاک خوافی'''، لباس شاخص مردم بومی خواف که در بخش شمال شرقی ایران و در [[استان خراسان جنوبی]] زندگی می‌کنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسی شده است.
-'''لباس مردانه''': مردان كلاهي مخملي به نام «قُرص»كه حاشيه‌دوزي و آينه‌كاري شده و نیز كلاه‌هاي نمدي بر سر می‌گذارند. روي كلاه را اغلب با شال سفيد منگوله داري به طول 7 تا 10 متر مي‌پيچند. اين شال را در بخش‌هاي جنوبي‌تر خراسان (بيرجند) كه به رنگ‌هاي سفيد، سياه، و يا زرد است، و از بالاي سربه زير چانه برده مي‌شود، «لَمبوته» می‌گویند.
+=== لباس مردانه ===
+مردان کلاهی مخملی به نام «قُرص»که حاشیه‌دوزی و آینه‌کاری شده و نیز [[کلاه|کلاه‌]]<nowiki/>های نمدی بر سر می‌گذارند. روی [[کلاه]] را اغلب با شال سفید منگوله داری به طول 7 تا 10 متر می‌پیچند. این شال را در بخش‌های جنوبی‌تر خراسان (بیرجند) که به رنگ‌های سفید، سیاه، و یا زرد است، و از بالای سربه زیر چانه برده می‌شود، «لَمبوته» می‌گویند.
-پيراهن گشادي می‌پوشند كه تا زانوان‌شان مي‌رسد. این پیراهن را با حدود 5 متر پارچه به رنگ سفيد و آبي می‌دوزند، و دو چاك در پهلوهاي آن ديده می‌گذارند. اين پيراهن اغلب بي يقه است اما روي شانة آن درز دگمه‌داري می‌گذارند. به نوعي از لمبوته كه بالاتنه‌اش تنگ‌تر و چسبان است و در پهلوها و قسمت پايين آن در پشت، چين‌هاي لَختي دارد، «چِِلْتِليز» مي‌گويند. روي سينه و سرآستين‌هاي آن دگمه می‌خورد و با سوزن‌دوزي و «تِليزه» (چين‌خوردگي) تزيين شده است. شلوار مردان گشاد و دمپاي آن حاشيه‌دوزي شده و به طرف پايين و مچ پا تنگ مي‌شود. روي لباس جليقه و روي جليقه، گاهی كتي بي يقه می‌پوشند. ساق پا و نيز ساعدهاي دست را غالباً با نوارهايي مي‌پيچند. در بخش‌هاي غربي‌تر منطقه (گُناباد) مردان گاهی نوعي عباي گشاد كه در پهلو چاك‌دار به تن مي‌کنند.
+پیراهن گشادی می‌پوشند که تا زانوان‌شان می‌رسد. این پیراهن را با حدود 5 متر پارچه به رنگ سفید و آبی می‌دوزند، و دو چاک در پهلوهای آن دیده می‌گذارند. این پیراهن اغلب بی یقه است اما روی شانه آن درز دگمه‌داری می‌گذارند. به نوعی از لمبوته که بالاتنه‌اش تنگ‌تر و چسبان است و در پهلوها و قسمت پایین آن در پشت، چین‌های لَختی دارد، «چِِلْتِلیز» می‌گویند. روی سینه و سرآستین‌های آن دگمه می‌خورد و با سوزن‌دوزی و «تِلیزه» (چین‌خوردگی) تزیین شده است. [[شلوار]] مردان گشاد و دمپای آن حاشیه‌دوزی شده و به طرف پایین و مچ پا تنگ می‌شود. روی لباس جلیقه و روی جلیقه، گاهی کتی بی یقه می‌پوشند. ساق پا و نیز ساعدهای دست را غالباً با نوارهایی می‌پیچند. در بخش‌های غربی‌تر منطقه (گُناباد) مردان گاهی نوعی عبای گشاد که در پهلو چاک دار به تن می‌کنند.
-'''لباس زنانه''': زنان روسري نخي بسيار نازكي كه گاهي لبه‌هاي ريشه اي دارد بر سر می‌گذارند و رويش دستمال كوچك و سياه ابريشمي كه حاشيه سبز و قرمز دارد، مي‌پيچند و دو گوشه‌اش را روی پيشاني می‌بندند. در زير آن كلاه پارچه‌اي كوچكي كه رشته‌هايي از پولك و سكه‌هاي نقره دور آن بسته شده است و «سَريزه» نام دارد، بر سر می‌نهند. پيراهن زنان ساده و آستين بلند و قد آن تا زانو است. پهلوهای این پیراهن چاك‌دار يقه‌اش گرد و روي سينة آن دگمه خور و جلوباز است. نوعي از اين پيراهن حاشيه‌دوزي و پولك‌دوزي شده است. جليقه اي روي پيراهن می‌پوشند، كه جلیقة زنان جوان اغلب قرمز و سالخوردگان بيشتر سياه است. در فصل سرما يل می‌پوشند كه نيم تنة مخملي آستين دار با لبه و مچ‌هاي يل حاشيه‌دوزي شدة ابريشمي است. شلوارشان (قَدَك) مانند شلوار مردان گشاد و پف كرده، اما پاچه‌هاي آن اغلب با الياف طلايي و پولك‌دوزي تزيين شده است. در جشن‌ها شلوار تنگ‌تري می‌پوشند كه «نظامي» نام دارد. دامن كوتاه (شليته) آنان از نوار‌هاي پهن پارچه‌اي دوخته شده و تا زانو مي‌رسد و به نشيمنگاه مي‌چسبد. این دامن در جلو با دو دگمه بسته می‌شود و پايين آن بسيار پُرچين است که به حدود 10 متر پارچه نياز دارد. چادر زنان «چرشَو» از پارچة چهارخانة آبي دوخته می‌شود و گاه لبه‌اي حاشيه‌دار به آن می‌دوزند. نوع ديگر چادر را كه نخي است «اَفَندي» مي‌گويند.
+=== لباس زنانه ===
+زنان [[روسری]] نخی بسیار نازکی که گاهی لبه‌های ریشه ای دارد بر سر می‌گذارند و رویش دستمال کوچک و سیاه ابریشمی که حاشیه سبز و قرمز دارد، می‌پیچند و دو گوشه‌اش را روی پیشانی می‌بندند. در زیر آن کلاه پارچه‌ای کوچکی که رشته‌هایی از پولک و سکه‌های نقره دور آن بسته شده است و «سَریزه» نام دارد، بر سر می‌نهند. پیراهن زنان ساده و آستین بلند و قد آن تا زانو است. پهلوهای این پیراهن چاک دار یقه‌اش گرد و روی سینه آن دگمه خور و جلوباز است. نوعی از این پیراهن حاشیه‌دوزی و پولک دوزی شده است. جلیقه ای روی پیراهن می‌پوشند، که جلیقه زنان جوان اغلب قرمز و سالخوردگان بیشتر سیاه است. در فصل سرما یل می‌پوشند که [[نیم تنه]] مخملی آستین دار با لبه و مچ‌های یل حاشیه‌دوزی شده ابریشمی است. [[شلوار]]<nowiki/>شان (قَدَک) مانند [[شلوار]] مردان گشاد و پف کرده، اما پاچه‌های آن اغلب با الیاف طلایی و پولکدوزی تزیین شده است. در جشن‌ها [[شلوار]] تنگ‌تری می‌پوشند که «نظامی» نام دارد. دامن کوتاه (شلیته) آنان از نوار‌های پهن پارچه‌ای دوخته شده و تا زانو می‌رسد و به نشیمنگاه می‌چسبد. این دامن در جلو با دو دگمه بسته می‌شود و پایین آن بسیار پُرچین است که به حدود 10 متر پارچه نیاز دارد. [[چادر]] زنان «چرشَو» از پارچه چهارخانه آبی دوخته می‌شود و گاه لبه‌ای حاشیه‌دار به آن می‌دوزند. نوع دیگر [[چادر]] را که نخی است «اَفَندی» می‌گویند<ref>Beyhaqi, H. A. Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XX</ref>.
-'''مآخذ''' :
+== نیز نگاه کنید به ==
--             Beyhaqi, H. A. Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XX.
+* [[استان خراسان جنوبی]]
+* [[نیم تنه]]
+* [[چادر]]
+== مآخذ  ==
+<references />
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 حسینعلی بیهقی
 تلخیص محمدرضا چیت ساز
+[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]
+[[رده:پوشاک]]