داروغه: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''داروغه،''' عنوان يكي از مناصب حكومتي در دورههاي مختلف تاريخ اجتماعي ايران. نخستين بار اصطلاح داروغه (وازژة مغولی به معنای رئیس) در دورة مغولهاي ايلخاني (654- 750ق/ 1256- 1349م) پديد آمد و رفته رفته جايگزين اصطلاح شحنه (نگهبان و پاسبان شهر) شد و تا ا...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''داروغه،''' عنوان | '''داروغه،''' عنوان یكی از مناصب حكومتی در دورههای مختلف تاریخ اجتماعی ایران. | ||
نخستین بار اصطلاح داروغه (واژه مغولی به معنای رئیس) در [[مغول ها|دوره مغولهای]] [[ایلخانان|ایلخانی]] (654- 750ق/ 1256- 1349م) پدید آمد و رفته رفته جایگزین اصطلاح شحنه (نگهبان و پاسبان شهر) شد و تا اوایل [[نهضت مشروطه|دوره مشروطیت]] (1324ق/ 1906م) پایدار باقی ماند.<sup>1</sup> مقام صاحب این شغل در سدههای 7 و 8ق/ 13 و 14م برابر با مقام صاحب شُرطه (حاكم پایتخت و مسئول نظم شهر) در دوران خلافت بود.<sup>2</sup> | |||
در | در دوره صفوی داروغگی منصبی شبیه شهردار شهر،<sup>3</sup> و جزو دیوانبیگی بود و محافظت از شهر و خارج شهر را برعهده داشت.<sup>4</sup> داروغه در دورههای تاریخی مختلف به صاحب منصبهای گوناگون نیز گفته میشده است، مانند حكام شهرها، حكام پایتخت، سرپرست منشیان ادارات، سرپرست فراشخانه (داروغه فراشخانه) و دفترخانه (داروغه دفترخانه)<sup>5</sup> و رئیس شبگردان و پاسبانان شهر یا نظمیه (شهربانی).<sup>6</sup> بازارهای شهرهای بزرگ نیز داروغه داشتند كه بر امور بازار نظارت میكردند.<sup>7</sup> در دوره قاجار داروغگان بازار مانند مُحتَسِب<sup>*</sup>،گرانفروشان را تنبیه و جریمه میكردند.<sup>8</sup> زندان شهر تهران هم زیر نظر داروغه بود.<sup>9</sup> در عاشورای هر سال داروغه بازار شهر تهران در سبزه میدان مینشست و دستههای عزاداری محلهها از برابر او میگذشتند و برخی از مردم برای آزادی زندانیانشان نزد او شفاعت میكردند.<sup>10</sup> | ||
'''''مآخذ:''''' | '''''مآخذ:''''' | ||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
1. Lambton, A. k., "The Evolution of the Office of Darugheh". '''''Revue Iranienne ďAnthropologie.''''' Tehran: Institute ďAnthropologie, 3éme anné Noos. 1-6 Arril septembre 1959, p.1. | 1. Lambton, A. k., "The Evolution of the Office of Darugheh". '''''Revue Iranienne ďAnthropologie.''''' Tehran: Institute ďAnthropologie, 3éme anné Noos. 1-6 Arril septembre 1959, p.1. | ||
2. | 2. پطروشفسكی، ایلیا پاولویچ. '''''اسلام در ایران'''''. ترجمه كریم كشاورز، تهران: پیام، 1354ش، 210. | ||
3. Lambton, ibid. | 3. Lambton, ibid. | ||
4. ''''' | 4. '''''تذكرهالملوك.''''' به كوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: بینا، 1332ش، 48. | ||
5. | 5. مینورسكی، ولادمیر. '''''سازمان اداری حكومت صفوی'''''. ترجمه مسعود رجبنیا، تهران: زوار، 1334ش، 136؛ '''''عالم آرای صفوی.''''' به كوشش یدالله شكری، تهران: انتشارات اطلاعات، 1363ش، 247؛ '''''تذكرهالملوك'''''. 58- 59؛ Lambton, 4. | ||
6. مصاحب، | 6. مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیركبیر، 1345ش، 1/940. | ||
7. Lambton, 6. | 7. Lambton, 6. | ||
8. | 8. دالمانی، رنه. '''''سفرنامه از خراسان تا بختیاری'''''. ترجمه فرهوشی (مترجم همایون)، تهران: ابنسینا، 1335ش، 105. | ||
9. | 9. نجمی، ناصر. '''''دارالخلافه تهران'''''. امیركبیر، 1352ش، 155. | ||
10. Lambton, 6 | 10. Lambton, 6 | ||
نیزنك: لمتون، ا. ك. اس. «منصب داروغه ـ تاریخچه آن». ترجمه حسن كامشاد، '''''مجله مردمشناسی'''''. تهران: انتشارات اداره كل هنرهای زیبای كشور، 1338ش، 36- 46؛ كمپفر، انگلبرت. «داروغه پایتخت»، '''''سفرنامه كمپفر'''''. ترجمه كیكاووس جهانداری، تهران: انتشارات خوارزمی، 1360ش، 104- 163- 164؛ نجمی، ناصر. «چهارسوق: پایتخت داروغه شهر، '''''دارالخلافه تهران'''''. تهران: امیركبیر، 1352، 97. | |||
علی بلوکباشی | علی بلوکباشی | ||
نسخهٔ ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۸
داروغه، عنوان یكی از مناصب حكومتی در دورههای مختلف تاریخ اجتماعی ایران.
نخستین بار اصطلاح داروغه (واژه مغولی به معنای رئیس) در دوره مغولهای ایلخانی (654- 750ق/ 1256- 1349م) پدید آمد و رفته رفته جایگزین اصطلاح شحنه (نگهبان و پاسبان شهر) شد و تا اوایل دوره مشروطیت (1324ق/ 1906م) پایدار باقی ماند.1 مقام صاحب این شغل در سدههای 7 و 8ق/ 13 و 14م برابر با مقام صاحب شُرطه (حاكم پایتخت و مسئول نظم شهر) در دوران خلافت بود.2
در دوره صفوی داروغگی منصبی شبیه شهردار شهر،3 و جزو دیوانبیگی بود و محافظت از شهر و خارج شهر را برعهده داشت.4 داروغه در دورههای تاریخی مختلف به صاحب منصبهای گوناگون نیز گفته میشده است، مانند حكام شهرها، حكام پایتخت، سرپرست منشیان ادارات، سرپرست فراشخانه (داروغه فراشخانه) و دفترخانه (داروغه دفترخانه)5 و رئیس شبگردان و پاسبانان شهر یا نظمیه (شهربانی).6 بازارهای شهرهای بزرگ نیز داروغه داشتند كه بر امور بازار نظارت میكردند.7 در دوره قاجار داروغگان بازار مانند مُحتَسِب*،گرانفروشان را تنبیه و جریمه میكردند.8 زندان شهر تهران هم زیر نظر داروغه بود.9 در عاشورای هر سال داروغه بازار شهر تهران در سبزه میدان مینشست و دستههای عزاداری محلهها از برابر او میگذشتند و برخی از مردم برای آزادی زندانیانشان نزد او شفاعت میكردند.10
مآخذ:
1. Lambton, A. k., "The Evolution of the Office of Darugheh". Revue Iranienne ďAnthropologie. Tehran: Institute ďAnthropologie, 3éme anné Noos. 1-6 Arril septembre 1959, p.1.
2. پطروشفسكی، ایلیا پاولویچ. اسلام در ایران. ترجمه كریم كشاورز، تهران: پیام، 1354ش، 210.
3. Lambton, ibid.
4. تذكرهالملوك. به كوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: بینا، 1332ش، 48.
5. مینورسكی، ولادمیر. سازمان اداری حكومت صفوی. ترجمه مسعود رجبنیا، تهران: زوار، 1334ش، 136؛ عالم آرای صفوی. به كوشش یدالله شكری، تهران: انتشارات اطلاعات، 1363ش، 247؛ تذكرهالملوك. 58- 59؛ Lambton, 4.
6. مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. تهران: امیركبیر، 1345ش، 1/940.
7. Lambton, 6.
8. دالمانی، رنه. سفرنامه از خراسان تا بختیاری. ترجمه فرهوشی (مترجم همایون)، تهران: ابنسینا، 1335ش، 105.
9. نجمی، ناصر. دارالخلافه تهران. امیركبیر، 1352ش، 155.
10. Lambton, 6
نیزنك: لمتون، ا. ك. اس. «منصب داروغه ـ تاریخچه آن». ترجمه حسن كامشاد، مجله مردمشناسی. تهران: انتشارات اداره كل هنرهای زیبای كشور، 1338ش، 36- 46؛ كمپفر، انگلبرت. «داروغه پایتخت»، سفرنامه كمپفر. ترجمه كیكاووس جهانداری، تهران: انتشارات خوارزمی، 1360ش، 104- 163- 164؛ نجمی، ناصر. «چهارسوق: پایتخت داروغه شهر، دارالخلافه تهران. تهران: امیركبیر، 1352، 97.
علی بلوکباشی