باطل سحر: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۳۵

باطل سحر، هر انچه در بی اثر کردن سحر و جادو و رماندن دیوان زیانکار به کار رود. باطل سحرها رماننده‌هایی هستند که مردم ان‌ها را دارای خاصیت جادویی و شرزدایی می‌پندارند و در گریزاندن جن و ارواح پلید موثر می‌انگارند. کاربرد سحر و باطل سحر همراه با اعمال و اداب جادویی از دیرباز در میان مردم جهان رایج بوده است. برای این کار معمولاً از دو روش «جادوی تقلیدی»[Homoeopathic limitative magic] (کاربرد چیزی شبیه چیزی یا کسی، مانند تندیس یا پیکره ان چیز یا کس) و «جادوی ساری»[Contagious magic] (کاربرد اجزا و اشیایی که زمانی در مجاورت و تماس نزدیک با چیزی یا کسی بوده‌اند، مانند مو و ناخن یا پاره‌هایی از جامه کسی) استفاده می‌کردند^[۱]. مردم جامعه‌های مذهبی مجموعه‌ای از رقیه‌ها و افسون‌های حاوی کلمات مقدس و ادعیه و تعاویز را برای دفع جن و شیاطین به طلسمات و باطل سحرهای جادویی افزودند^[۲]. ابوریحان بیرونی در اثار الباقیه و التفهیم از رقیه و افسونی برای رماندن گزندگان یاد می‌کند که امیختگی باورهای جادویی – مذهبی مردم را در دو فرهنگ مزدی سنایی و اسلامی ایران نشان می‌دهد^[۳]^.

اعمال سحر و جادو زدایی هنوز در میان مردم کاربرد دارد و در نظام فرهنگی – ارمانی جامعه‌های ابتدایی و سنتی نقش مهمی به هنگام درماندگی و پریشان حالی مردم و بیم و اضطراب ان‌ها از نیروهای زیانکار ایفا می‌کند^[۴].

طلسمات باطل سحر را بر حسب شباهت‌های کلی و عام در نوع و کاربرد می‌توان به چند دسته تقسیم کرد: نخست، طبقه‌بندی عمومی بر اساس طبیعی یا مصنوعی بودن طلسمات، مانند برخی احجار کریمه و سنگ‌ها؛ اجزایی از رستنی‌ها و گیاهان؛ اندام‌هایی از انسان و حیوان؛ ابزار و اشیاء و لوح‌های فلزی؛ زیورها و گوهرها؛ تندیس و پیکره ساخته شده از موم و خمیر؛ افسون نوشته شده روی پوست، کاغذ و پارچه، یا کنده شده روی فلز؛ دستواره‌ها و چشمواره‌های فلزی و سفالی و شیشه‌ای؛ چیزهای ناپاک و الوده و فضولات برخی حیوان‌ها.

دوم، طبقه بندی بر حسب مقاصدی که طلسمات را به کار می‌برند، مانند طلسمات مخصوص پیشگیری و ردمان بیماری‌ها؛ حفظ و امنیت و دوری از خطرات و اسیب‌ها؛ به دست اوردن قدرت جسمانی؛ تحصیل خوشبختی و ثروت و جز ان^[۵].

در بسیاری از فرهنگ‌های امروزی، از جمله فرهنگ عامه ایران، مو وناخن را دارای نیروی جادویی می‌پندارند و ان‌ها را همچون طلسم و رزم افزاری اهریمنی می‌شمارند. عامه مردم موی و ناخن چیده شده را روی زمین نمی‌اندازند، بلکه در جای‌هایی، مانند شکاف‌های دیوار پنهان می‌کنند تا از دسترس دشمنان و جادوگران دور مانند^[۶].

رایج‌ترین طلسم‌های دفع چم زخم* در میان مردم مشرق زمین و ایران، طلسم فلزی به شکل پنجه باز دست و چشم انسان، یا حتی چشم خشک شده هدهد، جغد و گربه بوده است^[۷]. از چشمواره‌های کبود و ابی شیشه‌ای و سفالی و نقش پنجه و چشم همراه افسون و دعا بر روی کاغذ نیز استفاده می‌کرده‌اند. برخی چیزهای پلید و ناپاک، مانند خون حیض را در فرهنگ‌های سامی و ایرانی، دارای نیروی جادویی می‌انگاشتند و ان‌ها را همچون باطل سحر به کار می‌بردند^[۸].

مسلمانان برخی ایات قرانی، دعاها و تعویذها را برای حفظ سلامت و دورکردن بلا و افت و چشم زخم به کار می‌گرفتند. سوره‌های مُعَوَّذتان (فَلق و ناس)، حمد و توحید، ایه «وَ اِنْ یکادُ...» (قلم)، جمله دعایی ماشاءالله لاحول...‌» و قلعه یاسین* از جمله ان‌هاست.

زنان برای باطل کردن سحر و جادو به برخی اعمال جادویی دست می‌زدند، اداب بخت گشایی*، ال زدایی*، چلّه‌بری*، و استفاده از جام چل کلید* نمونه‌هایی از این اعمال است^[۹].

نیز نگاه کنید به

اسلام

ماخذ

↑ Frajer, J.G., The Golden Bough, London, 1932. P. 15
↑ بلوكباشي، علي. «ديدگاه‌ها و نگرش‌ها در مردم شناسي»، كتاب جمعه، 1359 ش، س 1، ش، 34، ص 120 – 121.
↑ بيروني، ابوريحان. الآثار الباقيه. به كوشش زاخاو، لايپزيك، 1923، 229؛ همو، التفهيم. به كوشش همايي، تهران، 1318 ش، 259 – 260، نيز حاشيه 2.
↑ ,
↑ Hastings, J. (ed.). Encyclopaedia of Religion and Ethics (ERE), England, 1980. 111/393.
↑ اوستا. ترجمه جليل دوستخوان، تهران، 1374 ش، 2/841 و حاشيه 2؛ هدايت، صادق. نيرنگستان. تهران، 1311 ش؛ Massé, H., Croyances et coutumes persanes, Paris, 1938. 11/314.
↑ Encyclo Paedia Judaica, 1971.71/999; Westermarck, E., Pagan Survinals in Mohammedan Civilasation, London, 1973. 39.
↑ Westermarck, 49.
↑ كليني، محمد. الاصول من الكافي. به كوشش علي اكبر غفاري. تهران، 1356. 2/521؛ قمي، عباس. مفاتيح الجنان. تهران، 1391 ق. 319 – 320، حاشيه.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

علی بلوکباشی

تلخیص از «باطل سحر»، نوشته علی بلوکباشی

دائره المعارف بزرگ اسلامی، 1381، ج 11

[1] Frajer, J.G., The Golden Bough, London, 1932. P. 15

[2] بلوكباشي، علي. «ديدگاه‌ها و نگرش‌ها در مردم شناسي»، كتاب جمعه، 1359 ش، س 1، ش، 34، ص 120 – 121.

[3] بيروني، ابوريحان. الآثار الباقيه. به كوشش زاخاو، لايپزيك، 1923، 229؛ همو، التفهيم. به كوشش همايي، تهران، 1318 ش، 259 – 260، نيز حاشيه 2.

[4] ,

[5] Hastings, J. (ed.). Encyclopaedia of Religion and Ethics (ERE), England, 1980. 111/393.

[6] اوستا. ترجمه جليل دوستخوان، تهران، 1374 ش، 2/841 و حاشيه 2؛ هدايت، صادق. نيرنگستان. تهران، 1311 ش؛ Massé, H., Croyances et coutumes persanes, Paris, 1938. 11/314.

[7] Encyclo Paedia Judaica, 1971.71/999; Westermarck, E., Pagan Survinals in Mohammedan Civilasation, London, 1973. 39.

[8] Westermarck, 49.

[9] كليني، محمد. الاصول من الكافي. به كوشش علي اكبر غفاري. تهران، 1356. 2/521؛ قمي، عباس. مفاتيح الجنان. تهران، 1391 ق. 319 – 320، حاشيه.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''[[باطل سحر]]'''، هر انچه در بی اثر کردن سحر و جادو و رماندن دیوان زیانکار به کار رود. باطل سحرها رماننده‌هایی هستند که مردم ان‌ها را دارای خاصیت جادویی و شرزدایی می‌پندارند و در گریزاندن جن و ارواح پلید موثر می‌انگارند. کاربرد سحر و باطل سحر همراه با اعمال و اداب جادویی از دیرباز در میان مردم جهان رایج بوده است. برای این کار معمولاً از دو روش «جادوی تقلیدی»[Homoeopathic limitative magic] (کاربرد چیزی شبیه چیزی یا کسی، مانند تندیس یا پیکره ان چیز یا کس) و «جادوی ساری»[Contagious magic] (کاربرد اجزا و اشیایی که زمانی در مجاورت و تماس نزدیک با چیزی یا کسی بوده‌اند، مانند مو و ناخن یا پاره‌هایی از جامه کسی) استفاده می‌کردند<ref>Frajer, J.G., The Golden Bough, London, 1932. P. 15</ref>. مردم جامعه‌های مذهبی مجموعه‌ای از رقیه‌ها و افسون‌های حاوی کلمات مقدس و ادعیه و تعاویز را برای دفع جن و شیاطین به طلسمات و باطل سحرهای جادویی افزودند<ref>  بلوكباشي، علي. «ديدگاه‌ها و نگرش‌ها در مردم شناسي»، '''''كتاب جمعه'''''، 1359 ش، س 1، ش، 34، ص 120 – 121.</ref>. ابوریحان بیرونی در '''''اثار الباقیه''''' و '''''التفهیم''''' از رقیه و افسونی برای رماندن گزندگان یاد می‌کند که امیختگی باورهای جادویی – مذهبی مردم را در دو فرهنگ مزدی سنایی و اسلامی ایران نشان می‌دهد<ref>  بيروني، ابوريحان. '''''الآثار الباقيه'''''. به كوشش زاخاو، لايپزيك، 1923، 229؛ همو، '''''التفهيم'''''. به كوشش همايي، تهران، 1318 ش، 259 – 260، نيز حاشيه 2. </ref><sup>.</sup>
+'''[[باطل سحر]]'''، هر انچه در بی اثر کردن سحر و جادو و رماندن دیوان زیانکار به کار رود. باطل سحرها رماننده‌هایی هستند که مردم ان‌ها را دارای خاصیت جادویی و شرزدایی می‌پندارند و در گریزاندن جن و ارواح پلید موثر می‌انگارند. کاربرد سحر و باطل سحر همراه با اعمال و اداب جادویی از دیرباز در میان مردم جهان رایج بوده است. برای این کار معمولاً از دو روش «جادوی تقلیدی»[Homoeopathic limitative magic] (کاربرد چیزی شبیه چیزی یا کسی، مانند تندیس یا پیکره ان چیز یا کس) و «جادوی ساری»[Contagious magic] (کاربرد اجزا و اشیایی که زمانی در مجاورت و تماس نزدیک با چیزی یا کسی بوده‌اند، مانند مو و ناخن یا پاره‌هایی از جامه کسی) استفاده می‌کردند<ref>Frajer, J.G., The Golden Bough, London, 1932. P. 15</ref>. مردم جامعه‌های مذهبی مجموعه‌ای از رقیه‌ها و افسون‌های حاوی کلمات مقدس و ادعیه و تعاویز را برای دفع جن و شیاطین به طلسمات و باطل سحرهای جادویی افزودند<ref>  بلوكباشي، علي. «ديدگاه‌ها و نگرش‌ها در مردم شناسي»، '''''كتاب جمعه'''''، 1359 ش، س 1، ش، 34، ص 120 – 121.</ref>. ابوریحان بیرونی در '''''اثار الباقیه''''' و '''''التفهیم''''' از رقیه و افسونی برای رماندن گزندگان یاد می‌کند که امیختگی باورهای جادویی – مذهبی مردم را در دو فرهنگ مزدی سنایی و [[اسلام]]<nowiki/>ی ایران نشان می‌دهد<ref>  بيروني، ابوريحان. '''''الآثار الباقيه'''''. به كوشش زاخاو، لايپزيك، 1923، 229؛ همو، '''''التفهيم'''''. به كوشش همايي، تهران، 1318 ش، 259 – 260، نيز حاشيه 2. </ref><sup>.</sup>
 اعمال سحر و جادو زدایی هنوز در میان مردم کاربرد دارد و در نظام فرهنگی – ارمانی جامعه‌های ابتدایی و سنتی نقش مهمی به هنگام درماندگی و پریشان حالی مردم و بیم و اضطراب ان‌ها از نیروهای زیانکار ایفا می‌کند<ref>,</ref>.
@@ خط ۱۸: / خط ۱۸: @@
 == نیز نگاه کنید به ==
+[[اسلام]]
 == ماخذ ==