بختیارنامه: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''[[بختیارنامه]]'''. عنوان یکی از قصههای معروف فارسی که کهنترین تحریر متن منثور | '''[[بختیارنامه]]'''. عنوان یکی از قصههای معروف فارسی که کهنترین تحریر متن منثور آن را به شمسالدین محمد دقایقی مروزی (اواخر سده 6 و اوایل سده 7 ق/ 11 و 12 م) نسبت میدهند حاوی یک مقدمه، 10 باب (قصّه) و یک خاتمه است. | ||
داستان شرح زندگی بختیار پسر | داستان شرح زندگی بختیار پسر آزاد بخت شاه [[استان سیستان و بلوچستان|سیستان]] است که در میان دزدان بزرگ شد. سپس به دربار راه یافت و به شاه که پدرش بود و او را نمیشناخت، چنان نزدیک شد که حسودان، شاه را به قتل او برانگیختند، اما فرخ سوار، پیشوای دزدان پرده از راز زندگی بختیار برداشت تا شاه و ملکه پسر خود را باز شناسند. | ||
جز داستان اصلی بختیار، قهرمانان 9 قصه دیگر بختیارنامه هر یک ماجرایی شبیه بختیار دارند و مانند داستانهای هزارو یک شب<sup>*</sup> تودرتو و به هم مرتبطاند<ref>اته، هرمان، تاریخ ادبیات | جز داستان اصلی بختیار، قهرمانان 9 قصه دیگر بختیارنامه هر یک ماجرایی شبیه بختیار دارند و مانند داستانهای [[هزار و یک شب|هزارو یک شب]]<sup>*</sup> تودرتو و به هم مرتبطاند<ref>اته، هرمان، '''''تاریخ ادبیات فارسی'''''، ترجمه رضازاده شفق، تهران: 1337 ش، 223.</ref>. شباهت میان قصه «ده وزیر» بختیارنامه و «هفتوزیر» سندبادنامه چنان زیاد است که برخی آن را تقلید از هفت وزیر دانستهاند<ref>'''''بختیارنامه (راحهالارواح فی سرورالمفراح)'''''، تحریر محمد دقایقی مروزی، به کوشش ذبیحالله صفا، تهران: 1345 ش، 71 به بعد، 119 به بعد.، 137 به بعد.</ref><ref>نولدکه، تئودور، '''''مقدمه بر بختیارنامه'''''، ترجمه مقدمه کیکاوس جهانداری (نک: محمد روشن)، تهران، 1367 ش، 23.</ref>. | ||
همه قصهها متضمن پند و اندرز در تأیید فضایل ورد رذایل اخلاقی است<ref>افشار، ایرج، «ترجمه فارسی بختیارنامه»، جهان نو، تهران، 1330 ش، س 6، شمر 12، 246.</ref>.ذبیحا... صفا براساس نامها و نوع تمثیلات منقول در بختیارنامه که در ترجمههای عربی و گاه تحریرهای فارسی این قصه بازمانده است، احتمال میدهد که تحریرهای بختیارنامه از یکی از متون کهن پیش از اسلام سرچشمه گرفته و در زمره داستانهایی مانند سندبادنامه و کلیله و دمنه باشد که در دوره تکوینی حیات ادب عربی در سدههای اول هجری از پهلوی به عربی ترجمه شدهاند<ref>صفا، ذبیحالله، «مقدمه بر بختیارنامه» در حماسه سرایی در ایران، تهران: 1352، 6.</ref>. | همه قصهها متضمن پند و اندرز در تأیید فضایل ورد رذایل اخلاقی است<ref>افشار، ایرج، «ترجمه فارسی بختیارنامه»، جهان نو، تهران، 1330 ش، س 6، شمر 12، 246.</ref>.ذبیحا... صفا براساس نامها و نوع تمثیلات منقول در بختیارنامه که در ترجمههای عربی و گاه تحریرهای فارسی این قصه بازمانده است، احتمال میدهد که تحریرهای بختیارنامه از یکی از متون کهن پیش از [[اسلام]] سرچشمه گرفته و در زمره داستانهایی مانند سندبادنامه و کلیله و دمنه باشد که در دوره تکوینی حیات ادب عربی در سدههای اول هجری از پهلوی به عربی ترجمه شدهاند<ref>صفا، ذبیحالله، «مقدمه بر بختیارنامه» در حماسه سرایی در ایران، تهران: 1352، 6.</ref>. از بختیارنامه چند تحریر منظوم و منثور به فارسی و عربی در دست است<ref>تلخیص از خطیبی، ابوالفضل، " بختیارنامه"، دایره المعارف بزرگ اسلامی، قابل بازیابی از: https://www.cgie.org.ir/fa/article/228386/%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87</ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[استان سیستان و بلوچستان]] | |||
* [[هزار و یک شب]] | |||
== | == مآخذ == | ||
<references /> | <references /> | ||
== منبع اصلی == | == منبع اصلی == | ||
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی | [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | ||
== نویسنده مقاله == | == نویسنده مقاله == | ||
| خط ۲۱: | خط ۲۲: | ||
تلخیص کننده: اعظم محبوبی | تلخیص کننده: اعظم محبوبی | ||
[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]] | |||
[[رده:مردم شناسی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۰۵
بختیارنامه. عنوان یکی از قصههای معروف فارسی که کهنترین تحریر متن منثور آن را به شمسالدین محمد دقایقی مروزی (اواخر سده 6 و اوایل سده 7 ق/ 11 و 12 م) نسبت میدهند حاوی یک مقدمه، 10 باب (قصّه) و یک خاتمه است.
داستان شرح زندگی بختیار پسر آزاد بخت شاه سیستان است که در میان دزدان بزرگ شد. سپس به دربار راه یافت و به شاه که پدرش بود و او را نمیشناخت، چنان نزدیک شد که حسودان، شاه را به قتل او برانگیختند، اما فرخ سوار، پیشوای دزدان پرده از راز زندگی بختیار برداشت تا شاه و ملکه پسر خود را باز شناسند.
جز داستان اصلی بختیار، قهرمانان 9 قصه دیگر بختیارنامه هر یک ماجرایی شبیه بختیار دارند و مانند داستانهای هزارو یک شب* تودرتو و به هم مرتبطاند[۱]. شباهت میان قصه «ده وزیر» بختیارنامه و «هفتوزیر» سندبادنامه چنان زیاد است که برخی آن را تقلید از هفت وزیر دانستهاند[۲][۳].
همه قصهها متضمن پند و اندرز در تأیید فضایل ورد رذایل اخلاقی است[۴].ذبیحا... صفا براساس نامها و نوع تمثیلات منقول در بختیارنامه که در ترجمههای عربی و گاه تحریرهای فارسی این قصه بازمانده است، احتمال میدهد که تحریرهای بختیارنامه از یکی از متون کهن پیش از اسلام سرچشمه گرفته و در زمره داستانهایی مانند سندبادنامه و کلیله و دمنه باشد که در دوره تکوینی حیات ادب عربی در سدههای اول هجری از پهلوی به عربی ترجمه شدهاند[۵]. از بختیارنامه چند تحریر منظوم و منثور به فارسی و عربی در دست است[۶].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ اته، هرمان، تاریخ ادبیات فارسی، ترجمه رضازاده شفق، تهران: 1337 ش، 223.
- ↑ بختیارنامه (راحهالارواح فی سرورالمفراح)، تحریر محمد دقایقی مروزی، به کوشش ذبیحالله صفا، تهران: 1345 ش، 71 به بعد، 119 به بعد.، 137 به بعد.
- ↑ نولدکه، تئودور، مقدمه بر بختیارنامه، ترجمه مقدمه کیکاوس جهانداری (نک: محمد روشن)، تهران، 1367 ش، 23.
- ↑ افشار، ایرج، «ترجمه فارسی بختیارنامه»، جهان نو، تهران، 1330 ش، س 6، شمر 12، 246.
- ↑ صفا، ذبیحالله، «مقدمه بر بختیارنامه» در حماسه سرایی در ایران، تهران: 1352، 6.
- ↑ تلخیص از خطیبی، ابوالفضل، " بختیارنامه"، دایره المعارف بزرگ اسلامی، قابل بازیابی از: https://www.cgie.org.ir/fa/article/228386/%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالفضل خطیبی
تلخیص کننده: اعظم محبوبی