جُبه

جُبه، تن‌پوشی گشاد و آستین‌دار و نسبتاً تنگ، که آن را روی لباس‌های دیگر می‌پوشند و نوع کوتاه آن تا ران‌ها و نوع بلندتر آن تا پایین ساق پاها را می‌پوشاند. استفاده از جُبه در ایران باستان نیز مرسوم بوده است. اما اطلاعاتی که در این باره وجود دارد مربوط به دوران بعد از اسلام است.

نوشته‌اند پیامبراسلام هنگام عزیمت به غزوه تبوک جبه پشمی و ساده شامی پوشیده بود که آستین‌هایی بلند و نسبتاً تنگ داشت. خلفای راشدین هم جبه پشمین می‌پوشیدند، هم مانند جبه عمر خلیفه دوم، که وصله‌های چرمی و پوستی نیز داشت، شتربانان و چوپانان نیز جبه پشمین و خشن می‌پوشیدند.  می‌نویسند منصورخلیفه عباسی جبه‌ای هراتی و زرد رنگ می‌پوشید اما وقتی مردم به دیدنش می‌آمدند قبایی سیاه (سیاه نشانه عباسیان بود) به تن می‌کرد. هارون‌الرشید نیز جبه‌هایی وشی می‌پوشید که پارچه‌ای ابریشمی نقش‌دار و گاه زربفت و اغلب به رنگ زرد، قرمز و مانند آن بود که در"وش" از شهرهای ترکستان تهیه می‌شد، و اغلب آستری از پوست سمور داشت لباس اصلی حاجب الحجاب جبه سیاه حاشیه دوزی شده‌ای به همراه کمربند و شمشیر بود در زمستان اغلب جبه‌ای که آستر آن از پنبه پُر شده بود به تن می‌کردند.

پزشکان اغلب جبه‌ای پنبه‌ای و سفید می‌پوشیدند. اما  نوعی از جبه‌های علما، هم در جلو و هم درعقب چاک‌هایی داشت. باید دانست که زنان نیز جبه به تن می‌کرده‌اند، به ویژه رنگ سیاه آن را. نوشته‌اند مرداویج زیاری جبه‌ای سیاه بر تن می کرده است. کاتبان اغلب جبه جلو بسته ای پوشیده، روی آن دُراعه گشاد و جلو بازی از جنس دیبا برتن داشتند. از نوع پشمین و قبرصی جبه نیز استفاده می‌شد. صوفیان از انواع  جبه‌ها به ویژه نوع  پنبه‌ای و آستردار آن را استفاده می‌کردند. صوفیان گاه نیز جبه کوتاه و یا نیم جبه می‌پوشیدند که می‌توانست سبز رنگ باشد، یا از جبه‌های گران‌بهای مرعزی، و جبه سفید و گشاد هزار میخی استفاده می‌کردند. در دوره تیموری خلعت وزارت اغلب با جبه یا  دَکله طلادوزی شده‌ای، همراه بود.  بعدها به ویژه در ابتدای دوره قاجار، جبه جلو باز و بلند ترمه‌ای، جزو لباس‌های تمام رسمی درباریان درآمد.

نیز نگاه کنید به

• پوشاک دوره قاجار

• تن پوش

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

محمدرضا چیت ساز