مهر: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''مهر'''، خدای | '''مهر'''، خدای برجسته آریائیان هند و ایرانی و ایزدی مهم در دین مزدایی که یک چند پرستش او تا نقاط دوردست اروپا نیز گسترش یافت. | ||
کلمه مهر در '''''ودهها''''' به صورت میتره [1]و در اسناد کهن ایرانی به شکل میثره [2]آمده است.<sup>1</sup> در باورهای هندی، او پسر الهه ادیتی[3] بود که در بالاترین ناحیه آسمان منزل داشت<sup>2</sup> و همراه با ورونه[4] با دو خویشکاری عمده فرمانروایی و برکت بخشی، به عنوان خدای نگهدارنده زمین و آسمان پرستش میشد<sup>3</sup> در [[ایران]]، در '''''گاثاها'''''ی [[زرتشت]]، نام مهر تنها یک بار آمده و برخی آن را به مفهوم وظیفه مذهبی و تکلیف دینی دانستهاند.<sup>4</sup> پس از زرتشت و اصلاحات دینی وی، او از مقام خدایی که خود داشت به جایگاه یک ایزد نزول کرد<sup>5</sup> و در اوستای متأخر که نشانههای بازگشت به آئینهای کهن آریایی را در خود دارد، با برجستهترین توصیفها ستایش شده است.<sup>6</sup> در اینجا، مهر آگاه از کلام راستین، دشمن پیمان شکنان، قانونگذار، یاری کننده جنگجویان، فزاینده آبها و گیاهان و بخشنده اسبهای تیزتک و گلهها و ثروتهای فراوان و صاحب دشتهای فراخ است. | |||
او با هزار گوش و دههزار چشم پاسدار راستی و در نبردی بیامان با دروغ و | او با هزار گوش و دههزار چشم پاسدار راستی و در نبردی بیامان با دروغ و پیمانشکنی است.<sup>7</sup> در کتیبههای متقدم هخامنشی نشانی از مهر نیست.<sup>8</sup> اما از میانه دوران هخامنشی تا پایان شاهنشاهی ساسانی، مهر نه تنها محبوب جنگاوران بود، که او را بزرگترین یاریگر خود میدانستند،<sup>9</sup> بلکه کشاورزان و گلهداران نیز با برپایی آتش بزرگ بُرزین مهر به تقدیس او میپرداختند.<sup>10</sup> | ||
در آئین زُروانی ارزش او بسی بیشتر شده جایگاه میانجی بین دو نیروی مسلط بر جهان، اوهرمزد و اهریمن را | در آئین زُروانی ارزش او بسی بیشتر شده جایگاه میانجی بین دو نیروی مسلط بر جهان، اوهرمزد و اهریمن را کسب کرد.<sup>11</sup> | ||
ایرانیان شانزدهمین روز (روز مهر) از ماه هفتم (ماه مهر) را روز تولد مشی و مشیانه میدانستند، و آن را جشن میگرفتند | ایرانیان شانزدهمین روز (روز مهر) از ماه هفتم (ماه مهر) را روز تولد مشی و مشیانه میدانستند، و آن را جشن میگرفتند که از بزرگترین اعیاد ایران زمین بود (جشن مهرگان).<sup>12</sup> | ||
مهر در جهان ایرانی بعد از اسلام نیز یادگارهایی از خود بر جای نهاده است، از | مهر در جهان ایرانی بعد از اسلام نیز یادگارهایی از خود بر جای نهاده است، از جمله آنها آئین شب یلدا، یا شب بلند انتظار خورشید است که در گذشتههای دور آن را شب میلاد مهر میانگاشتند.<sup>13</sup> | ||
مهر در ادبیات فارسی با مفاهیم نور و روشنایی، خورشید، پیوند و عشق و دوستی جایگاهی ویژه دارد. | مهر در ادبیات فارسی با مفاهیم نور و روشنایی، خورشید، پیوند و عشق و دوستی جایگاهی ویژه دارد. | ||
| خط ۱۵: | خط ۱۵: | ||
'''مآخذ:''' | '''مآخذ:''' | ||
1- جلالینائینی، محمدرضا. مقدمه بر ''''' | 1- جلالینائینی، محمدرضا. مقدمه بر '''''گزیده ریگ ودا'''''. تهران: نقره، 1367، ص 120. | ||
2- هومباخ، هلموت. '''''میترا در هندوستان و نزد مغان هندویی شده'''''. | 2- هومباخ، هلموت. '''''میترا در هندوستان و نزد مغان هندویی شده'''''. ترجمه رقیه بهزادی، تهران: پژوهنده، 1379، ص 12؛ '''''گزیده ریگ ودا'''''. به کوشش محمدرضا جلالی نائینی، تهران: نقره، 1367، ص 27-28. | ||
3- بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی.''''' تهران: چشمه، 1375، ص 67. | 3- بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی.''''' تهران: چشمه، 1375، ص 67. | ||
4- '''''یسنه.''''' 5:46؛ نیز | 4- '''''یسنه.''''' 5:46؛ نیز نک: پورداود، ابراهیم. گزارش '''''یشتها'''''. بمبئی: ص 394. | ||
5- پورداود. همان. ص 395؛ بنونیست، امیل. '''''دین ایرانی بر | 5- پورداود. همان. ص 395؛ بنونیست، امیل. '''''دین ایرانی بر پایه متنهای مهم یونانی'''''. ترجمه بهمن سرکاراتی، ص 30. | ||
6- پورداود. همان. ص 394. | 6- پورداود. همان. ص 394. | ||
| خط ۳۷: | خط ۳۷: | ||
11- جلالیمقدم، مسعود. '''''آئین زروانی'''''. تهران: 1372، ص 113، 116، 133 - 136 و 155. | 11- جلالیمقدم، مسعود. '''''آئین زروانی'''''. تهران: 1372، ص 113، 116، 133 - 136 و 155. | ||
12- بیرونی، ابوریحان. '''''آثارالباقیه عن القرون الخالیه'''''. تهران: نشر میراث | 12- بیرونی، ابوریحان. '''''آثارالباقیه عن القرون الخالیه'''''. تهران: نشر میراث مکتوب، 1380، ص 264؛ پورداود. همان. ص 396-397. | ||
فرهوشی، بهرام. جهان فروری. تهران: 1355، ص 113 به بعد | فرهوشی، بهرام. جهان فروری. تهران: 1355، ص 113 به بعد | ||
نسخهٔ ۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۷
مهر، خدای برجسته آریائیان هند و ایرانی و ایزدی مهم در دین مزدایی که یک چند پرستش او تا نقاط دوردست اروپا نیز گسترش یافت.
کلمه مهر در ودهها به صورت میتره [1]و در اسناد کهن ایرانی به شکل میثره [2]آمده است.1 در باورهای هندی، او پسر الهه ادیتی[3] بود که در بالاترین ناحیه آسمان منزل داشت2 و همراه با ورونه[4] با دو خویشکاری عمده فرمانروایی و برکت بخشی، به عنوان خدای نگهدارنده زمین و آسمان پرستش میشد3 در ایران، در گاثاهای زرتشت، نام مهر تنها یک بار آمده و برخی آن را به مفهوم وظیفه مذهبی و تکلیف دینی دانستهاند.4 پس از زرتشت و اصلاحات دینی وی، او از مقام خدایی که خود داشت به جایگاه یک ایزد نزول کرد5 و در اوستای متأخر که نشانههای بازگشت به آئینهای کهن آریایی را در خود دارد، با برجستهترین توصیفها ستایش شده است.6 در اینجا، مهر آگاه از کلام راستین، دشمن پیمان شکنان، قانونگذار، یاری کننده جنگجویان، فزاینده آبها و گیاهان و بخشنده اسبهای تیزتک و گلهها و ثروتهای فراوان و صاحب دشتهای فراخ است.
او با هزار گوش و دههزار چشم پاسدار راستی و در نبردی بیامان با دروغ و پیمانشکنی است.7 در کتیبههای متقدم هخامنشی نشانی از مهر نیست.8 اما از میانه دوران هخامنشی تا پایان شاهنشاهی ساسانی، مهر نه تنها محبوب جنگاوران بود، که او را بزرگترین یاریگر خود میدانستند،9 بلکه کشاورزان و گلهداران نیز با برپایی آتش بزرگ بُرزین مهر به تقدیس او میپرداختند.10
در آئین زُروانی ارزش او بسی بیشتر شده جایگاه میانجی بین دو نیروی مسلط بر جهان، اوهرمزد و اهریمن را کسب کرد.11
ایرانیان شانزدهمین روز (روز مهر) از ماه هفتم (ماه مهر) را روز تولد مشی و مشیانه میدانستند، و آن را جشن میگرفتند که از بزرگترین اعیاد ایران زمین بود (جشن مهرگان).12
مهر در جهان ایرانی بعد از اسلام نیز یادگارهایی از خود بر جای نهاده است، از جمله آنها آئین شب یلدا، یا شب بلند انتظار خورشید است که در گذشتههای دور آن را شب میلاد مهر میانگاشتند.13
مهر در ادبیات فارسی با مفاهیم نور و روشنایی، خورشید، پیوند و عشق و دوستی جایگاهی ویژه دارد.
مآخذ:
1- جلالینائینی، محمدرضا. مقدمه بر گزیده ریگ ودا. تهران: نقره، 1367، ص 120.
2- هومباخ، هلموت. میترا در هندوستان و نزد مغان هندویی شده. ترجمه رقیه بهزادی، تهران: پژوهنده، 1379، ص 12؛ گزیده ریگ ودا. به کوشش محمدرضا جلالی نائینی، تهران: نقره، 1367، ص 27-28.
3- بهار، مهرداد. ادیان آسیایی. تهران: چشمه، 1375، ص 67.
4- یسنه. 5:46؛ نیز نک: پورداود، ابراهیم. گزارش یشتها. بمبئی: ص 394.
5- پورداود. همان. ص 395؛ بنونیست، امیل. دین ایرانی بر پایه متنهای مهم یونانی. ترجمه بهمن سرکاراتی، ص 30.
6- پورداود. همان. ص 394.
7- بهار. همان. ص 68-69؛ پورداود. همان. ص 403.
8- بهار. همان. ص 65-66.
9- پورداود. ص 401.
10- بهار. همان. ص 69.
11- جلالیمقدم، مسعود. آئین زروانی. تهران: 1372، ص 113، 116، 133 - 136 و 155.
12- بیرونی، ابوریحان. آثارالباقیه عن القرون الخالیه. تهران: نشر میراث مکتوب، 1380، ص 264؛ پورداود. همان. ص 396-397.
فرهوشی، بهرام. جهان فروری. تهران: 1355، ص 113 به بعد
[1]. Mitra
[2]. Mithra
[3]. Aditi
[4]. Varuna