محمد بن ایوب حاسب طبری: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
محمد بن | محمد بن ایوب حاسب طبری(د پس از 485ق / ؟م)، ریاضیدان و ستاره شناس فارسی نویس ایرانی از مردم آمل در طبرستان ([[استان مازندران|مازندران]]). وی در نیمه دوم سده 5ق بیشتر در آمل به كار رصد ستارگان و پژوهش علمی مشغول بوده و نتایج این ارصاد را در زیج مفرد خود گرد آورده است<ref>ریاحی، محمد امین. '''''مقدمه'' ''مفتاح المعاملات'''''. تهران: 1349، ص 8-10؛ همو. '''''مقدمه'' ''شش فصل'''''. تهران: 1371، 16-18.</ref><ref>قربانی، ابوالقاسم. '''''زندگینامه ریاضیدانان دوره اسلامی'''''. تهران: 1375، ص 444.</ref> آثار وی، از آنرو كه از كهنترین آثار علمی فارسی ریاضیات و نجوم به شمار میروند برای فارسی زبانان مهم است. شماری از آثار وی، گذشته از الزیج المفرد، كه تا كنون به چاپ نرسیده، بدین قرار است: شمارنامه كه مؤلف آن بخش از ریاضیات مقدماتی را كه دانستنش بر همگان واجب است در سه فصل آورده<ref>محمد بن ایوب حاسب طبری. '''''شمارنامه'''''. به كوشش تقی بینش، تهران: 1345، ص 2.</ref>. مفتاح المعاملات(كلید اعمال حساب) درباره حساب و هندسه عملی، كه به گفته مؤلف كامل كننده بخش اعمال حساب شمارنامه خود اوست<ref>'''''مفتاح المعاملات'''''. به كوشش محمد امین ریاحی، تهران: 1349، ص 3.</ref>. معرفه الاسطرلاب معروف به شش فصل و تحریر دیگر آن موسوم به العمل و الالقاب درباره شناخت اجزاء و كار با [[اسطرلاب]]*. امین ریاحی بر آن است كه [[خواجه نصیرالدین طوسی|خواجه نصیر طوسی]]، كتاب مشهور بیست باب در معرفت [[اسطرلاب]] خود را با تلخیص و تنقیح این كتاب فراهم آورده است<ref>ریاحی، محمد امین. '''''مقدمه شش فصل'''''. ص 21-24.</ref>. چنان كه مؤلف گوید كسانی (كه از آنها نام نمیبرد)، ظاهرا برای آزمودن او ، پرسشهایی بسیار درباره اسطرلاب كردهاند و پس از آنكه طبری همه این پرسشها را پاسخ گفته، از وی خواستهاند كه این پرسش و پاسخها را در كتابی گرد آورد<ref>محمد بن ایوب حاسب طبری. '''''شش فصل'''''. به كوشش محمد امین ریاحی، تهران: 1371، ص 57.</ref>. كتاب العمل و الالقاب نیز تقریبا همان مطالب را دربر دارد اما به شیوه پرسش و پاسخ تنظیم نشده است<ref>'''''العمل و الالقاب'''''. ضمیمه ''شش فصل''، ص 173 به بعد.</ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[استان مازندران|مازندران]] | |||
* [[خواجه نصیرالدین طوسی]] | |||
* [[اسطرلاب]] | |||
== '''مآخذ''' == | |||
نسخهٔ ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۲
محمد بن ایوب حاسب طبری(د پس از 485ق / ؟م)، ریاضیدان و ستاره شناس فارسی نویس ایرانی از مردم آمل در طبرستان (مازندران). وی در نیمه دوم سده 5ق بیشتر در آمل به كار رصد ستارگان و پژوهش علمی مشغول بوده و نتایج این ارصاد را در زیج مفرد خود گرد آورده است[۱][۲] آثار وی، از آنرو كه از كهنترین آثار علمی فارسی ریاضیات و نجوم به شمار میروند برای فارسی زبانان مهم است. شماری از آثار وی، گذشته از الزیج المفرد، كه تا كنون به چاپ نرسیده، بدین قرار است: شمارنامه كه مؤلف آن بخش از ریاضیات مقدماتی را كه دانستنش بر همگان واجب است در سه فصل آورده[۳]. مفتاح المعاملات(كلید اعمال حساب) درباره حساب و هندسه عملی، كه به گفته مؤلف كامل كننده بخش اعمال حساب شمارنامه خود اوست[۴]. معرفه الاسطرلاب معروف به شش فصل و تحریر دیگر آن موسوم به العمل و الالقاب درباره شناخت اجزاء و كار با اسطرلاب*. امین ریاحی بر آن است كه خواجه نصیر طوسی، كتاب مشهور بیست باب در معرفت اسطرلاب خود را با تلخیص و تنقیح این كتاب فراهم آورده است[۵]. چنان كه مؤلف گوید كسانی (كه از آنها نام نمیبرد)، ظاهرا برای آزمودن او ، پرسشهایی بسیار درباره اسطرلاب كردهاند و پس از آنكه طبری همه این پرسشها را پاسخ گفته، از وی خواستهاند كه این پرسش و پاسخها را در كتابی گرد آورد[۶]. كتاب العمل و الالقاب نیز تقریبا همان مطالب را دربر دارد اما به شیوه پرسش و پاسخ تنظیم نشده است[۷].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ریاحی، محمد امین. مقدمه مفتاح المعاملات. تهران: 1349، ص 8-10؛ همو. مقدمه شش فصل. تهران: 1371، 16-18.
- ↑ قربانی، ابوالقاسم. زندگینامه ریاضیدانان دوره اسلامی. تهران: 1375، ص 444.
- ↑ محمد بن ایوب حاسب طبری. شمارنامه. به كوشش تقی بینش، تهران: 1345، ص 2.
- ↑ مفتاح المعاملات. به كوشش محمد امین ریاحی، تهران: 1349، ص 3.
- ↑ ریاحی، محمد امین. مقدمه شش فصل. ص 21-24.
- ↑ محمد بن ایوب حاسب طبری. شش فصل. به كوشش محمد امین ریاحی، تهران: 1371، ص 57.
- ↑ العمل و الالقاب. ضمیمه شش فصل، ص 173 به بعد.