خواجه نصیرالدین طوسی
نصیرالدین طوسی، ابوجعفر محمد مشهور به خواجه نصیرالدین طوسی، جمالالاول 597ق/ فبریوری 1201م ـ ذیحجه 672ق/ جون 1274م، فیلسوف، متکلم شیعه، ریاضیدان و وزیر هلاکوخان مغول. خاندان او اهل جهرود ساوه بودند که به طوس مهاجرت کرده و نصیرالدین در همانجا به دنیا آمد و به تحصیل پرداخت و در فلسفه و ریاضیات و کلام و حدیث از سرامدان گردید. همچنین به تشیع شهرت یافت. حدیث و معارف دینی را از پدرش، و او از فضلالله راوندی و او از سیدمرتضی و شیخ طوسی فرا گرفته بودند. ظاهراً در خراسان ان روزگار مَأْمنی جز دربار اسماعیلیه نیافت به ویژه که رئیس ناصرالدین محتشم، حاکم قهستان که خود اهل فضل بود، خواستار حضور او بود.
در همانجا کتاب مشهور خود اخلاق ناصری را در اخلاق نوشت. اما اقامت او نزد اسماعیلیه تبدیل به اجبار شد و گویا ابنعلقمی، وزیر خلیفه المستعصم عباسی نیز توطئهای ترتیب داد تا او نزد اسماعیلیه نگهداشته شود و به بغداد نرود. به این ترتیب خواجه نصیر تا هنگام امدن هلاکو به ایران در قهستان و الموت ماند و در اینجا تحریر المجسطی را نوشت. وی سرانجام اسماعیلیه را وادار به تسلیم به هلاکو کرد و خود وزیر خان مغول گردید. در پیوستن خواجه نصیر به مغول و تمایل و ترغیب او هلاکو را به فتح بغداد و برانداختن خلافت عباسی، سخن گوناگون است. وی در کاظمین مدفون است.
خواجه نصیر در واقع بزرگترین متکلم شیعه به شمار میرود و میتوان گفت که کلام شیعه با او استحکام و قوت علمی یافت. کتاب مشهور او تجریدالعقائد مهمترین کتاب کلامی این مذهب است که دانشمندان بزرگی چون علامه حلی و قوشچی آن را شرح کردهاند. هلاکوخان نیز رصد مراغه را برای او ترتیب داد و دانشمندان مشهوری را در خدمت او گماشت. اثار او در کلام و ریاضیات بسیار است و در هر علمی که وارد شد دستکم یک اثر بزرگ و ماندنی بر جای گذاشت مثلاً اساس الاقتباس را به فارسی در منطق. مشهورترین و مهمترین اثر او شرح اشارات اوست به عربی بر الاشارات و التنبیهات ابنسینا که در ان شرح امام فخر رازی بر این کتاب را نیز مورد نظر قرار داده است. این کتاب که تاکنون نیز به همین شکل مورد استفاده و تدریس قرار گرفته است، بیشک از مهمترین منابع و مراجع فلسفه اسلامی به شمار میرود[۱].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ خوانساری، محمدباقر. روضات الجنات. بیروت: 1411ق/ 1991م، 6/281، 290- 294، 296.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
منوچهر پزشک