محمد بن ایوب حاسب طبری: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
* [[استان مازندران|مازندران]] | * [[استان مازندران|مازندران]] | ||
* [[خواجه نصیرالدین طوسی]] | * [[خواجه نصیرالدین طوسی]] | ||
* [[اسطرلاب]] | * [[اسطرلاب]] | ||
== '''مآخذ''' == | == '''مآخذ''' == | ||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
یونس كرامتی | |||
نسخهٔ ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۳
محمد بن ایوب حاسب طبری(د پس از 485ق / ؟م)، ریاضیدان و ستاره شناس فارسی نویس ایرانی از مردم آمل در طبرستان (مازندران). وی در نیمه دوم سده 5ق بیشتر در آمل به كار رصد ستارگان و پژوهش علمی مشغول بوده و نتایج این ارصاد را در زیج مفرد خود گرد آورده است[۱][۲] آثار وی، از آنرو كه از كهنترین آثار علمی فارسی ریاضیات و نجوم به شمار میروند برای فارسی زبانان مهم است. شماری از آثار وی، گذشته از الزیج المفرد، كه تا كنون به چاپ نرسیده، بدین قرار است: شمارنامه كه مؤلف آن بخش از ریاضیات مقدماتی را كه دانستنش بر همگان واجب است در سه فصل آورده[۳]. مفتاح المعاملات(كلید اعمال حساب) درباره حساب و هندسه عملی، كه به گفته مؤلف كامل كننده بخش اعمال حساب شمارنامه خود اوست[۴]. معرفه الاسطرلاب معروف به شش فصل و تحریر دیگر آن موسوم به العمل و الالقاب درباره شناخت اجزاء و كار با اسطرلاب*. امین ریاحی بر آن است كه خواجه نصیر طوسی، كتاب مشهور بیست باب در معرفت اسطرلاب خود را با تلخیص و تنقیح این كتاب فراهم آورده است[۵]. چنان كه مؤلف گوید كسانی (كه از آنها نام نمیبرد)، ظاهرا برای آزمودن او ، پرسشهایی بسیار درباره اسطرلاب كردهاند و پس از آنكه طبری همه این پرسشها را پاسخ گفته، از وی خواستهاند كه این پرسش و پاسخها را در كتابی گرد آورد[۶]. كتاب العمل و الالقاب نیز تقریبا همان مطالب را دربر دارد اما به شیوه پرسش و پاسخ تنظیم نشده است[۷].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ریاحی، محمد امین. مقدمه مفتاح المعاملات. تهران: 1349، ص 8-10؛ همو. مقدمه شش فصل. تهران: 1371، 16-18.
- ↑ قربانی، ابوالقاسم. زندگینامه ریاضیدانان دوره اسلامی. تهران: 1375، ص 444.
- ↑ محمد بن ایوب حاسب طبری. شمارنامه. به كوشش تقی بینش، تهران: 1345، ص 2.
- ↑ مفتاح المعاملات. به كوشش محمد امین ریاحی، تهران: 1349، ص 3.
- ↑ ریاحی، محمد امین. مقدمه شش فصل. ص 21-24.
- ↑ محمد بن ایوب حاسب طبری. شش فصل. به كوشش محمد امین ریاحی، تهران: 1371، ص 57.
- ↑ العمل و الالقاب. ضمیمه شش فصل، ص 173 به بعد.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
یونس كرامتی